در عصر ارتباطات و شبکههای اجتماعی، مفهوم «قدرت روایت» به یکی از مهمترین ابزارهای دیپلماسی عمومی تبدیل شده است. کشورها دیگر تنها با سخنرانیهای رسمی یا حضور در اجلاسهای بینالمللی اثرگذار نمیشوند؛ بلکه با روایتهایی که درباره خود در رسانههای جهانی شکل میدهند در ذهن ملتها ماندگار میشوند.
روایتگری راهبردی در دیپلماسی، شامل تولید محتوای چندرسانهای، روایت انسانی از پیامدهای جنگ، توجه به مسائل محیط زیست و ارتباط مستقیم با افکار عمومی جهانی است. طراحی سازوکارهایی مانند میز راهبری روایتگری و پایش محتوای بینالمللی میتواند به هماهنگی روایتهای ملی، مستندسازی دستاوردهای دیپلماتیک و انتشار هدفمند پیام ایران در رسانههای جهانی کمک کند.
در این چارچوب، دیپلماسی رسانهای و ارتباطات بینفرهنگی به بخش جداییناپذیر سیاست خارجی تبدیل شدهاند. کشورهایی که بتوانند روایت خود را سریعتر، دقیقتر و باورپذیرتر در فضای رسانهای جهانی منتشر کنند، در شکلدهی به افکار عمومی و قدرت نرم بینالمللی موفقتر خواهند بود.
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) || در قرن بیستویکم، کشورها نه با تعداد سفرهای خارجی مقامات و نه با شمار سخنرانیهای رسمی، بلکه با قدرت روایت خود در ذهن ملتها ماندگار میشوند. در جهان شبکهای امروز، افکار عمومی بیش از آنکه تحت تأثیر بیانیهها و تریبونهای رسمی قرار گیرد، از تصاویر، روایتها و محتوایی تأثیر میپذیرد که در فضای رسانهای جهانی منتشر میشود. از این منظر، انتخاب عنوان «راویان ایران» برای دیدار رئیسجمهور با کارگزاران روابط عمومی کشور در هفته روابط عمومی، حامل پیامی فراتر از یک شعار و بیانگر ضرورت توجه به جایگاه روایتگری در حکمرانی و دیپلماسی است.
در همین چارچوب، حضور اعضای هیأت دولت در مجامع، کنفرانسها و نشستهای بینالمللی فرصت ارزشمندی برای معرفی ظرفیتها، دیدگاهها و مطالبات جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود. با این حال، در عصر ارتباطات، صرف حضور در اجلاسها، قرائت سخنرانیها و انجام دیدارهای دوجانبه و چندجانبه با چند عکس و چند ثانیه فیلم و تبادل هدایا، دیگر بهتنهایی تضمینکننده تأثیرگذاری نیست. آنچه به این حضورها معنا و ماندگاری میبخشد، تبدیل آنها به روایتهای قابل فهم، مستند و اثرگذار برای افکار عمومی جهان است.
ضمن احترام به تلاش های انجام شده در زمان جنگ و آتش بس، ضروری است همانطور که شورای پروانه نمایش وزارت ارشاد مسئولیت بازبینی و صدور مجوز اکران فیلمهای سینمایی در ایران را بر عهده دارد، وزارت امور خارجه در کنار دیپلماسی رسمی و با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازوکارهای نوینی برای دیپلماسی رسانهای و عمومی طراحی کند. تشکیل «میز راهبری روایتگری و پایش محتوای بینالمللی» میتواند گامی مؤثر در این مسیر باشد؛ ساختاری که مأموریت آن تایید، هماهنگی، مستندسازی و انتشار هدفمند روایتهای ایران در عرصه جهانی و ارزیابی دستاوردهای محتوایی سفرهای خارجی مقامات و اعضای کابینه باشد.
این میز میتواند با بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، فرهنگی، رسانهای و هنری کشور، آثار انسانی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی جنگ تحمیلی هشتساله و همچنین جنگهای دوازدهروزه و چهلروزه اخیر را بهصورت مستند و قابل فهم برای افکار عمومی جهان روایت کند. تولید محتوای مکتوب، تصویری و چندرسانهای به زبانهای مختلف از جمله عربی، فرانسوی، اسپانیایی، روسی، چینی، اردو، ترکی و سایر زبانهای پرمخاطب باید در اولویت قرار گیرد تا پیام ایران مستقیماً به ملتها، رسانهها، دانشگاهها، اندیشکدهها و نهادهای مدنی جهان منتقل شود.
در این میان، پرداختن به موضوع اکوساید و پیامدهای ویرانگر جنگ بر محیط زیست، منابع طبیعی، آب، خاک، تنوع زیستی و سلامت نسلهای آینده، در کنار تأکید بر ضرورت پایان خشونت علیه غیرنظامیان، بهویژه زنان، کودکان و سالمندان، میتواند به یکی از محورهای اصلی دیپلماسی روایت ایران تبدیل شود. جهان امروز بیش از هر زمان دیگری نسبت به مسائل انسانی و زیستمحیطی حساس است و این ظرفیت میتواند زمینهساز شکلگیری گفتوگویی جهانی درباره صلح، عدالت و مسئولیتپذیری بینالمللی باشد.
همزمان لازم است هیأتهای مسئول نظارت بر سفرهای خارجی کارکنان و مدیران دولت، با دقت بیشتری بر ترکیب هیأتهای اعزامی نظارت کنند. در دنیایی که ارتباطات مؤثر و اقناع افکار عمومی اهمیت فزایندهای یافته است، انتخاب اعضای هیأتها باید بر اساس تخصص، تجربه، تسلط به زبانهای خارجی، توانایی سخنوری، مهارت مذاکره و آشنایی با ارتباطات بینفرهنگی صورت گیرد. بهرهگیری از افراد توانمند و آشنا با الزامات دیپلماسی نوین، میتواند اثربخشی حضور جمهوری اسلامی ایران در مجامع بینالمللی را به شکل محسوسی افزایش دهد.
چنین رویکردی میتواند صدای قربانیان جنگ را به گوش جهانیان برساند، درک عمیقتری از هزینههای انسانی و زیستمحیطی منازعات ایجاد کند و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را به عنوان مدافع صلح، کرامت انسانی، حفاظت از محیط زیست، مقابله با اکوساید و مخالفت با خشونت علیه غیرنظامیان در عرصه بینالمللی تقویت نماید.
در نهایت باید پذیرفت که در عصر ارتباطات، دیپلماسی موفق تنها در سخنرانیها و دیدارهای رسمی خلاصه نمیشود؛ بلکه در توانایی روایت حقیقت، تولید محتوای اثرگذار و برقراری ارتباط مؤثر با افکار عمومی جهان معنا پیدا میکند. آینده از آنِ کشورهایی است که بتوانند روایت خود را پیش از دیگران، دقیقتر، باورپذیرتر و فراگیرتر به جهان عرضه کنند.