نسل زد در جهانی رشد کرده است که بخش بزرگی از زندگی روزمره در آن به فضای دیجیتال منتقل شده، اما همین نسل امروز بیش از دیگران به رسانههای فیزیکی، تجربههای ملموس و عادتهای قدیمیتر گرایش نشان میدهد.
علاقه به کاست، پولاروید، کتاب چاپی و فعالیتهای دستی، صرفاً یک مد زودگذر نیست؛ این گرایش نشان میدهد که بسیاری از جوانان برای مقابله با فشارهای زندگی همیشهآنلاین، به دنبال آرامش، معنا و حضور بیشتر در جهان واقعی هستند.
نوستالژی برای دورههای پیش از تولد آنان، بهویژه زمانی که با اضطراب، خستگی روانی یا بدبینی نسبت به آینده همراه میشود، میتواند نقش یک منبع روانی و اجتماعی مهم را ایفا کند.
این بازگشت به گذشته، به معنای نفی پیشرفت یا انکار فناوری نیست. نسل زد همچنان به فناوریهای نو علاقه دارد و از نخستین پذیرندگان آنهاست، اما نمیخواهد زندگی دیجیتال همه چیز را در خود ببلعد.
آنان میکوشند میان جهان نو و تجربههای انسانی تعادل برقرار کنند؛ تعادلی که در آن روابط اجتماعی، خلاقیت، آرامش و حس کنترل بر زندگی تقویت شود.
از این منظر، گرایش نسل زد به نوستالژی، نشانه عقبماندگی نیست، بلکه تلاشی آگاهانه برای ساختن آیندهای سالمتر، انسانیتر و متوازنتر است.
- نویسنده: کلی روتلج، استاد و پژوهشگر
- تاریخ انتشار: ۲۷ تیر ۱۴۰۵ (July 17, 2026)
- منبع انگلیسی: Big Think
- منبع فارسی: شارا ـ شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – تصور کنید وارد خانهای میشوید که روی قفسههایش نوار کاست و نوارهای ویدئویی ویاچاس دیده میشود، روی میز یک دوربین پولاروید قرار دارد و روی میز جلو مبلی، مجلههای چاپی دیده میشوند. شاید تصور کنید این خانه متعلق به کسی است که در دهه ۱۹۸۰ یا ۱۹۹۰ بزرگ شده و هرگز از آن دوران عبور نکرده است، اما احتمال زیادی وجود دارد که صاحب خانه یک بزرگسال از نسل زد باشد؛ کسی که اصلاً در آن سالها به دنیا نیامده است. او نهتنها در گذشته گیر نکرده، بلکه شاید از نوستالژیِ دورانی که پیش از تولدش بوده برای بهتر کردن زندگیاش و ساختن آیندهای بهتر استفاده میکند.
زندگی مدرن هرچه بیشتر به فناوری رایانهای وابسته میشود. ما خرید میکنیم، معاشرت میکنیم، سرگرم میشویم و در بحثهای عمومی بهصورت آنلاین مشارکت میکنیم؛ به شکلی که بهتدریج جایگزین نمونههای حضوری این فعالیتها شده است. بهعنوان بومیان دیجیتال، نسل زد در مرکز این تغییر قرار دارد و همان نسلی است که فعالانهتر از دیگران در برابر آن مقاومت میکند و به دنبال راههایی ملموستر برای گذراندن وقت خود میگردد.
این را میتوان در چند روند تازه دید که عمدتاً توسط جوانان هدایت میشوند. رسانههای فیزیکی ــ مانند صفحه موسیقی، نوار کاست و کتاب ــ دوباره رو به رشد گذاشتهاند. سرگرمیهای دستی مثل بافتنی، سفالگری و نجاری هم روزبهروز محبوبتر میشوند. همچنین مکانهای گردهمایی مانند جشنوارههای موسیقی، استودیوهای ورزشی خاص، کتابفروشیهای مستقل و مراکز خرید دوباره افراد بیشتری را به خود جذب میکنند.
هنوز برای قضاوت درباره اینکه این روندها تا کجا پیش خواهند رفت زود است، بهویژه با توجه به کاهش چنددههای معاشرت حضوری. اما این نشانهها حاکی از آناند که تغییر معناداری در حال رخ دادن است، بهخصوص در میان نسل زد؛ نسلی که بیش از هر نسل دیگری گزارش میدهد از صفحهنمایشها فاصله گرفته است.
نوستالژی به ما اجازه میدهد از دشواریهای فعلی فاصله بگیریم و برای آرامش، راهنمایی و الهام، به گذشته رجوع کنیم.
نوستالژی نسبت به دورهای پیشین، نیروی محرکی پشت این روندهای رفتاری و مصرفی است. در یک نظرسنجی ملی که تیم ما در آزمایشگاه شکوفایی انسانیِ مؤسسه آرچبری انجام داد، ۶۸ درصد از پاسخدهندگان نسل زد گفتند نسبت به دورههایی که پیش از تولدشان بوده حس نوستالژی دارند، و ۷۳ درصد گفتند به رسانهها، سبکها، سرگرمیها یا سنتهای دورههای گذشته جذب میشوند. افزون بر این، ۷۸ درصد گفتند باور دارند که فناوریها و محصولات جدید باید ایدهها و عناصر طراحی گذشته را هم در خود داشته باشند.
چه چیزی باعث میشود نسلی که بیش از همه در دل فناوری دیجیتال غوطهور بوده، نسبت به دوران پیش از دیجیتال احساس نوستالژی کند؟ برای پاسخ به این پرسش، باید بدانیم نوستالژی چگونه عمل میکند.
نوستالژی احساسی گرم و عاطفی نسبت به گذشته است. معمولاً بر خاطرات شخصی و عزیز تمرکز دارد، اما میتواند قدردانی گستردهتری از ایدهها، سنتها و شیوههای زندگیای را نیز دربر بگیرد که فرد هرگز مستقیماً تجربه نکرده است. هرچند اغلب آن را نوعی سرگرمی سبک و بیاهمیت میدانند، نوستالژی در واقع منبعی مهم برای خودتنظیمی در مواجهه با دشواریهای زندگی است. این احساس به ما اجازه میدهد از مشکلات فعلی فاصله بگیریم و برای آرامش، راهنمایی و الهام، به گذشته رجوع کنیم.
برای نمونه، پژوهش ما درباره اینکه نوستالژی چگونه به برآورده کردن نیاز ما به ارتباط اجتماعی کمک میکند نشان داد وقتی مردم نسبت به زندگی اجتماعی خود بدبین میشوند، به دورهای نوستالژیک با تجربههای اجتماعی رضایتبخشتر پناه میبرند. یادآوری موفقیتهای اجتماعی میتواند به آنها اعتمادبهنفس بدهد تا بر چالشهای فعلی غلبه کنند و آنها را به دنبال کردن هدفهایی که بر ساختن و تقویت روابط تمرکز دارد، ترغیب کند.
انبوهی از پژوهشها یک فرایند مشابهِ خودتنظیمی را در طیف گستردهای از چالشها و فرهنگها ثبت کردهاند. هرچند نوستالژی میتواند با محرکهای مختلفی برانگیخته شود ــ از شنیدن یک ترانه گرفته تا دیدن یک دوست قدیمی ــ اما معمولاً زمانی بیش از همه احساس نوستالژی میکنیم که ناراضی یا آزرده باشیم. نوستالژی آرامش میدهد، اما ما را برای بهبود وضعیتمان نیز بسیج میکند.
نسل زد نسلی است که بیش از همه احتمال دارد با افسردگی و اضطراب دستوپنجه نرم کند و بسیاری از افراد این نسل، زندگی همیشهآنلاین خود را بخشی از مشکل میدانند.
نوستالژی معمولاً بر خاطرات شخصی تکیه دارد ــ اما اگر گذشته خودت کافی نباشد چه؟ وقتی نسل زد به دنبال الگوهایی برای یک زندگی کمدیجیتالتر میگردد، به نظر میرسد نوستالژی را به گذشتهای دورتر هدایت میکند. این را میتوان «نوستالژی تاریخی» نامید، و به نظر میرسد نسل زد از آن برای کاهش نارضایتی از زندگی دیجیتال استفاده میکند.
یکی از مهمترین دغدغههای آنان سلامت روان است. نسل زد نسلی است که بیش از همه احتمال دارد با افسردگی و اضطراب دستوپنجه نرم کند و بسیاری از افراد این نسل، زندگی همیشهآنلاین خود را بخشی از مشکل میدانند. در نظرسنجیای که تیم ما با همکاری هریس پول انجام داد، ۷۴ درصد از بزرگسالان نسل زد گفتند نگران تأثیر شبکههای اجتماعی بر سلامت روان هستند، ۸۰ درصد نگراناند که نسلشان بیش از حد به فناوری وابسته باشد، و ۵۸ درصد معتقدند فناوریهای جدید بیشتر باعث دور شدن آدمها از یکدیگر میشوند تا نزدیکتر شدنشان.
آیا میخواهید در شماره چاپی پاییز ۲۰۲۶ ما حضور داشته باشید؟ نظرسنجی زیر را تکمیل کنید.
شروع نظرسنجی
نوستالژی تاریخی در اینجا میتواند سودمند باشد. فعالیتهای الهامگرفته از گذشته که نسل زد به آنها روی آورده، سودهای روانشناختی و اجتماعی قابل سنجشی به همراه دارد. در نظرسنجی ما، ۶۵ درصد از بزرگسالان نسل زد گفتند که جستوجوی نوستالژیکِ دورههایی که پیش از زندگی آنها بوده، هنگام استرس گرفتن از زندگی مدرن به آنها کمک میکند؛ و ۶۶ درصد گفتند این کار اضطرابشان درباره آینده را کاهش میدهد.
پژوهشها همچنین نشان میدهد وقتی جوانان داستانهای نوستالژیکی را که بزرگسالان مسنتر نوشتهاند میخوانند، خودشان هم احساس نوستالژی بیشتری میکنند و از فواید روانی مشابهی بهرهمند میشوند که از مرور خاطرات عزیز خود به دست میآید. فواید نوستالژی فقط از خاطرات شخصی برنمیآید، بلکه از تجربههایی هم میآید که میان نسلها ردوبدل شده و در هنر، رسانه و سنتها حفظ شدهاند.
نسل زد از مدرنیته رویگردان نیست؛ از این پیشفرض رویگردان است که جهان دیجیتال باید جهان آنالوگ را ببلعد.
نوستالژی تاریخی شاید برای برخی چیزی جز فرار از واقعیت نباشد، و بخشی از آن همین است: نسل زد میخواهد از آنچه در زندگی همیشهآنلاین آزاردهنده مییابد فاصله بگیرد. اما نوستالژی بسیار فراتر از این است. این احساس، معنا در زندگی، انگیزه برای هدفگذاری، مشارکت اجتماعی، خلاقیت و خوشبینی را افزایش میدهد. افزون بر این، پژوهشها نوستالژی را از شکلهای ناسالمترِ اندیشیدن به گذشته، مثل بدبینیِ افولمحور، متمایز کردهاند. روندهای بازگشت به گذشته که با نوستالژی تغذیه میشوند، فقط به مردم کمک نمیکنند از آنچه در جهان دیجیتال آزارشان میدهد فاصله بگیرند؛ بلکه به آنها کمک میکنند زندگی کاملتری در جهان واقعی بسازند.
نکته مهم این است که نوستالژی تاریخیِ نسل زد به معنای رد پیشرفت نیست. بر اساس شاخصهای متعدد، جوانان همچنان به فناوریهای نوظهور علاقهمندند و از نخستین پذیرندگان آنها محسوب میشوند. در پژوهش ما، اکثریت قابل توجهی از بزرگسالان نسل زد گفتند که علاقهمند به یادگیری فناوریهای جدید هستند، انگیزه دارند از آنها استفاده کنند و ذهن باز در برابر پیشرفت را ارزشمند میدانند. همچنین پژوهشها نشان میدهد که نوستالژی در واقع نگرش مثبت به فناوریهای نوآورانه را افزایش میدهد. نسل زد از مدرنیته کنار نمیکشد؛ بلکه از این فرض کنار میکشد که جهان دیجیتال باید جهان آنالوگ را در خود فرو ببرد.
نسل زد در احساس نوستالژیک نسبت به گذشتهای که پیش از تولدشان بوده، تنها نیست. پژوهشهای ما نشان میدهد که نسل هزاره و نسل ایکس نیز میزان بالایی از نوستالژی تاریخی را گزارش میکنند. اما نسل زد، که در دیجیتالیترین جهان تاریخ رشد کرده و سنگینترین هزینههای آن را نیز بر دوش میکشد، شاید بیش از همه برای عمل کردن بر اساس این احساس انگیزه داشته باشد.
یک رنسانس واقعی در جهان بیرون، با سوختی از نوستالژی، در حال شکلگیری است؛ رهبری این موج را جوانانی بر عهده دارند که میکوشند عاملیت شخصی خود را بازپس بگیرند، بهزیستی روانی را بهبود دهند، پیوندهای اجتماعی را تقویت کنند و در برابر بدبینی فرهنگی و شکافی که بخش بزرگی از زندگی آنلاین را فرا گرفته، مقاومت کنند. همان نسلی که زمانی تصور میکردیم برای دنیای آنالوگ خیلی دیر به دنیا آمده است، شاید همان نسلی باشد که آن را دوباره زنده میکند.
نکات کلیدی
- نسل زد به شکل چشمگیری به رسانههای فیزیکی مانند نوار کاست، فیلم پولاروید، کتاب و مجله چاپی علاقه نشان میدهد.
- بسیاری از جوانان امروز از زندگی همیشهآنلاین خسته شدهاند و به تجربههای ملموس و غیر دیجیتال گرایش پیدا کردهاند.
- نوستالژی برای دورههایی که حتی پیش از تولد این نسل بودهاند، به آنان آرامش، الهام و حس معنا میدهد.
- یافتههای پژوهش نشان میدهد که نوستالژی میتواند در کاهش اضطراب، تقویت هدفمندی، افزایش خلاقیت و بهبود پیوندهای اجتماعی مؤثر باشد.
- نسل زد با وجود علاقه به گذشته، همچنان نسبت به فناوریهای نو گشوده و پذیرنده است؛ بنابراین این گرایش به معنای عقبگرد نیست.
- بازگشت به تجربههای آنالوگ، تلاشی برای بازپسگیری عاملیت فردی و مقابله با بدبینی و شکاف فرهنگی در زندگی آنلاین است.
پرسش و پاسخ
چرا نسل زد به کاست، پولاروید و چاپ علاقهمند شده است؟
نسل زد در فضایی رشد کرده که زندگی روزمره به شدت دیجیتال شده و بسیاری از تجربهها به صفحه نمایش منتقل شدهاند. علاقه به کاست، پولاروید و چاپ نوعی واکنش به این وضعیت است؛ زیرا این رسانهها ملموستر، انسانیتر و کمتر فرسایندهاند. برای بسیاری از جوانان، این اشیا فقط ابزار سرگرمی نیستند، بلکه راهی برای بازگشت به تجربهای آرامتر و معنادارتر از زندگی هستند. این گرایش نشان میدهد که آنان میخواهند از فشار دائمی فضای آنلاین فاصله بگیرند و حضور بیشتری در جهان واقعی داشته باشند.
نوستالژی چه کمکی به سلامت روان میکند؟
نوستالژی میتواند احساس آرامش، معنا و امید ایجاد کند. وقتی فرد از وضعیت فعلی خود ناراضی یا مضطرب است، رجوع به گذشته یا به تصویرهای فرهنگی گذشته میتواند به او یادآوری کند که زندگی فقط محدود به مشکلات امروز نیست. این حس به بازسازی اعتماد به نفس، تقویت هدفمندی و کاهش نگرانی نسبت به آینده کمک میکند. پژوهشها نشان میدهند که نوستالژی نهتنها تسکیندهنده است، بلکه میتواند انگیزهبخش نیز باشد و فرد را برای بهبود روابط اجتماعی و شرایط زندگی فعلی آمادهتر کند.
آیا گرایش نسل زد به گذشته یعنی آنها مخالف فناوری هستند؟
خیر. این مقاله روشن میکند که نسل زد مخالف پیشرفت یا فناوری نیست. این نسل همچنان به فناوریهای نو علاقهمند است و بسیاری از افراد آن از نخستین پذیرندگان ابزارهای جدید هستند. مسئله اصلی این است که آنان نمیخواهند فناوری همه جنبههای زندگی را کنترل کند. در واقع، گرایش به گذشته بیشتر تلاشی برای ایجاد تعادل است؛ تعادلی میان بهرهمندی از امکانات دیجیتال و حفظ تجربههای انسانی، اجتماعی و ملموس.
چرا زندگی همیشهآنلاین برای نسل زد مشکلساز شده است؟
زیرا زندگی آنلاین دائمی میتواند به افزایش اضطراب، مقایسه اجتماعی، احساس جدایی و فرسودگی روانی منجر شود. بسیاری از جوانان احساس میکنند که شبکههای اجتماعی و ابزارهای دیجیتال، بهجای نزدیکتر کردن آدمها، آنها را از هم دورتر کردهاند. به همین دلیل، بخشی از نسل زد به دنبال فضاهایی است که در آنها ارتباط واقعی، مشارکت عمیقتر و حضور بدنی بیشتری وجود داشته باشد. این بازگشت به تجربههای فیزیکی، پاسخی به خستگی ناشی از زیست دیجیتال است.
پیام اصلی این روند فرهنگی چیست؟
پیام اصلی این است که آینده لزوماً نباید کاملاً دیجیتال و کاملاً منفصل از تجربههای انسانی باشد. نسل زد نشان میدهد که میتوان از فناوری استفاده کرد، اما همزمان برای زندگی واقعی، روابط انسانی، خلاقیت و آرامش نیز ارزش قائل شد. این روند فرهنگی یک بازآفرینی مهم است؛ بازگشتی آگاهانه به چیزهایی که حس معنا و تعلق ایجاد میکنند. به همین دلیل، این گرایش نه یک عقبگرد، بلکه تلاشی برای ساختن نوعی زندگی متعادلتر و سالمتر است.