هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ در حال تغییر اقتصاد صنعت نرمافزار است. پالانتیر و شاپیفای از جمله شرکتهایی هستند که توانستهاند از هوش مصنوعی برای ایجاد درآمد و ارزش اقتصادی استفاده کنند؛ در مقابل، کانوا و فیگما با خطر جایگزینشدن بخشی از خدمات سنتی خود توسط ابزارهای هوش مصنوعی مواجهاند.
دیتادگ نیز نشان میدهد که حتی شرکتهای موفق در حوزه هوش مصنوعی، در برابر تغییر رفتار مشتریان بزرگ آسیبپذیر هستند.
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – پس از موج سنگین انتشار گزارشهای مالی شرکتهای فناوری در هفته گذشته، انتظار میرود این هفته فضای آرامتری بر بازار حاکم باشد. در میان شرکتهای مهم، تنها دو شرکت فعال در حوزه زیرساخت ابری مبتنی بر هوش مصنوعی، یعنی «کورویو» و «نبیوس»، قرار است گزارش مالی منتشر کنند. این وضعیت فرصت مناسبی ایجاد کرده است تا نتایج هفته گذشته و پیامدهای آن برای صنعت نرمافزار سازمانی بررسی شود.
یکی از مهمترین نتایج این بررسی آن است که صنعت نرمافزار سازمانی بهتدریج به دو گروه تقسیم شده است: شرکتهایی که توانستهاند از موج هوش مصنوعی ارزش اقتصادی واقعی ایجاد کنند و شرکتهایی که هنوز نتوانستهاند از این تحول بهره کافی ببرند.
در میان برندگان، «پالانتیر» جایگاه ویژهای دارد. درآمد این شرکت در نیمه نخست سال جاری ۸۹ درصد افزایش یافته است. این شرکت توانسته با ترکیبی از عاملهای هوش مصنوعی و مشاوران انسانی، کسبوکار قابلتوجهی ایجاد کند و به مشتریان خود در استفاده عملی از هوش مصنوعی کمک کند.
«شاپیفای» نیز نمونه دیگری از شرکتهایی است که از تحول هوش مصنوعی سود بردهاند. این شرکت که نرمافزارهای مورد نیاز فروشگاههای اینترنتی را در اختیار فروشندگان قرار میدهد، در هفته گذشته از رشد ۳۴ درصدی درآمد در فصل مالی خود خبر داد. این میزان رشد با فصل نخست سال برابر بود، اما نسبت به نرخ رشد سال گذشته بهبود نشان میداد؛ نرخ رشدی که خود از رشد سال ۲۰۲۴ سریعتر بود.
بخش مهمی از این رشد به استفاده از گفتوگوگرهای هوش مصنوعی برای ارائه پیشنهاد خرید به مشتریان مربوط میشود. این سامانهها در بسیاری از موارد اطلاعات مورد نیاز خود را از فهرست محصولات فروشندگان فعال در شاپیفای دریافت میکنند. شاپیفای اعلام کرده است که دادههای موجود در فهرست محصولات خود را به شکلی ساختاریافته تنظیم کرده تا خدمات هوش مصنوعی بتوانند بهسادگی به آنها دسترسی پیدا کنند و هنگام پاسخ به پرسش مشتری، اطلاعات دقیق و جزئی درباره محصولات ارائه دهند.
این شرکت در حال ترکیب این قابلیت با سایر نرمافزارهای خود است تا فروشندگان بتوانند از فرایندهای جستوجو و تحقیق خرید مبتنی بر هوش مصنوعی بهره ببرند. مدیران شاپیفای معتقدند هوش مصنوعی میتواند به فروشندگان کوچکتر، که بخش مهمی از مشتریان این شرکت را تشکیل میدهند، کمک کند تا محصولاتشان بیشتر دیده شود. از همین رو، مایکل مورتون، تحلیلگر مؤسسه «موفت ناتانسن»، در گزارشی که هفته گذشته منتشر کرد، شاپیفای را «برنده هوش مصنوعی» نامید.
سهام پالانتیر و شاپیفای نیز در جریان موج فروش سهام شرکتهای نرمافزاری در نیمه نخست سال، با افت شدید مواجه شده بودند و در مقطعی نسبت به قیمت پایانی سال ۲۰۲۵ تا حدود ۴۰ درصد کاهش یافتند. بااینحال، هر دو شرکت بخش قابلتوجهی از زیان خود را جبران کردهاند. در پایان معاملات روز جمعه، سهام پالانتیر تنها ۳٫۲ درصد نسبت به ابتدای سال کاهش داشت و شاپیفای نیز ۵٫۹ درصد پایینتر از ابتدای سال قرار گرفت.
در سوی دیگر، شرکتهایی قرار دارند که ظهور هوش مصنوعی برای آنها بیشتر تهدید است تا فرصت. یکی از نمونههای مهم، «کانوا»، شرکت خصوصی فعال در حوزه نرمافزار طراحی است. گزارشهای هفته گذشته نشان داد تعداد فزایندهای از کاربران کانوا بهجای استفاده از این پلتفرم، برای طراحی به «چتجیپیتی» روی آوردهاند. این تحول پس از معرفی مدل جدیدی از سوی شرکت سازنده چتجیپیتی رخ داده است؛ مدلی که در تولید طراحیهایی مانند پوستر عملکرد بهتری دارد.
این وضعیت در مذاکرات کانوا با سرمایهگذاران هفته گذشته نیز تأثیر گذاشت و به کاهش پیشبینی رشد درآمد شرکت منجر شد. علاوه بر این، هزینه بالای قابلیتهای هوش مصنوعی جدید کانوا باعث شده است شرکت در گسترش این قابلیتها به کاربران بیشتر محتاطتر عمل کند.
«فیگما»، دیگر شرکت بزرگ حوزه نرمافزار طراحی که در بازار سهام حضور دارد، نیز هفته گذشته سرمایهگذاران را نگران کرد. این شرکت پیشبینی کرد رشد درآمدش در سهماهه سوم ۱۲ واحد درصد کاهش یابد. مدیران فیگما اعلام کردند پیش از دریافت هزینه از کاربران، در حال آزمایش محصولات جدید هستند، اما همین توقف در رشد نگرانی سرمایهگذاران را درباره میزان آسیبپذیری شرکت در برابر رقبای مبتنی بر هوش مصنوعی افزایش داد. سهام فیگما نیز در پایان هفته نسبت به ابتدای سال ۳۸ درصد کاهش یافته بود.
«دیتادگ» نیز در موقعیتی پیچیده قرار دارد. این شرکت نرمافزارهایی ارائه میکند که به کسبوکارها امکان میدهد عملکرد برنامههای ابری خود را پایش کرده و تهدیدهای امنیتی را شناسایی کنند. در ماه مه، سهام دیتادگ پس از اعلام اینکه مشتریان استفادهکننده از خدمات مرتبط با هوش مصنوعی تنها ۲۰ درصد از کل مشتریان را تشکیل میدهند اما ۸۰ درصد درآمد سالانهشده شرکت را ایجاد میکنند، ۳۰ درصد افزایش یافت.
اما هفته گذشته شرایط تغییر کرد. سهام دیتادگ تنها در یک روز ۱۹ درصد سقوط کرد، زیرا شرکت پیشبینی کرد رشد درآمدش در سهماهه سوم کاهش خواهد یافت. دلیل این مسئله آن بود که یکی از مشتریان بزرگ شرکت، که مدیران آن را یک «شرکت پیشرو در حوزه هوش مصنوعی» توصیف کردند، از آن دوره میزان استفاده خود از خدمات دیتادگ را کاهش خواهد داد.
مدیران دیتادگ جزئیات بیشتری ارائه نکردند، اما این اتفاق به نگرانی گستردهتر سرمایهگذاران درباره آینده شرکتهای نرمافزاری دامن زد: آیا مشتریان در نهایت استفاده از نرمافزارهای سنتی را کاهش خواهند داد و در نتیجه درآمد فروشندگان نرمافزار نیز کاهش خواهد یافت؟
این نگرانی الزاماً به معنای قطع کامل همکاری مشتریان با شرکتهای نرمافزاری نیست؛ بلکه ممکن است مشتریان بهتدریج هزینه کمتری برای این خدمات پرداخت کنند. با وجود افت اخیر، سهام دیتادگ همچنان در مجموع رشد قابلتوجهی در سال جاری داشته است؛ بنابراین میتوان این شرکت را نیز در گروه برندگان قرار داد، البته با یک علامت هشدار.
مهمترین پیام این گزارش آن است که موج هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک تحول فناورانه نیست، بلکه در حال بازتعریف اقتصاد صنعت نرمافزار است. شرکتهایی مانند پالانتیر و شاپیفای نشان میدهند که اگر هوش مصنوعی مستقیماً به افزایش درآمد، جذب مشتری یا ایجاد ارزش جدید برای کاربران منجر شود، میتواند به موتور رشد شرکت تبدیل شود. در مقابل، تجربه کانوا و نگرانیهای سرمایهگذاران درباره فیگما نشان میدهد که ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند حتی مستقیماً جایگزین بخشی از خدماتی شوند که شرکتهای نرمافزاری سالها ارائه کردهاند.
تجربه دیتادگ نیز یک مسئله مهمتر را آشکار میکند: حتی شرکتی که از موج هوش مصنوعی درآمد قابلتوجهی به دست میآورد، ممکن است در صورت تغییر رفتار مشتریان بزرگ خود آسیبپذیر باشد. بنابراین، مسئله اصلی در سال ۲۰۲۶ دیگر صرفاً «داشتن قابلیت هوش مصنوعی» نیست؛ بلکه توانایی تبدیل این فناوری به درآمد پایدار، مزیت رقابتی، حفظ مشتری و ارزش واقعی برای بازار است.
به این ترتیب، صنعت نرمافزار وارد مرحلهای شده است که در آن مرز میان برنده و بازنده با سرعت زیادی در حال تغییر است. شرکتهایی که بتوانند هوش مصنوعی را به بخشی از مدل کسبوکار خود تبدیل کنند، در موقعیت بهتری قرار خواهند گرفت؛ اما شرکتهایی که صرفاً قابلیتهای هوش مصنوعی را به محصولات موجود اضافه کنند، بدون آنکه ارزش اقتصادی مشخصی ایجاد کنند، ممکن است با افزایش هزینهها، کاهش رشد و حتی خطر جایگزینشدن محصول خود مواجه شوند.
عنوان اصلی: بریفینگ: برندگان و بازندگان هوش مصنوعی در صنعت نرمافزار
نویسنده: مارتین پیرز
منبع: خبرنامه «بریفینگ» نشریه «اطلاعات»
تاریخ انتشار: ۹ اوت ۲۰۲۶
موضوع: هوش مصنوعی، صنعت نرمافزار، اقتصاد دیجیتال، مدل کسبوکار و سرمایهگذاری فناوری
مخاطبان: مدیران، متخصصان فناوری، مدیران روابطعمومی، فعالان کسبوکار و تحلیلگران اقتصاد دیجیتال