شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) || نخستین نشست «خانه اندیشمندان ارتباطات و رسانه» با سخنرانی پروفسور باقر ساروخانی، جامعهشناس برجسته و دارنده نشان عالی دانش، روز شنبه دوم خرداد در سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران برگزار شد؛ نشستی که در آن، موضوع «خانه» از یک نیاز مادی به عنوان سرپناه، تا جایگاه آن در شکلگیری فرهنگ، هویت و جامعه نخبگان ارتباطی، محور سخنرانی قرار گرفت.
از غار تا شهر؛ مسیر تولد فرهنگ
پروفسور ساروخانی در ابتدای سخنان خود با ترسیم تصویری از نخستین مراحل زیست بشر، تأکید کرد تا زمانی که انسان در غارها، کوهستانها و جنگلها بهصورت پراکنده و گلهوار زندگی میکرد، نه فرهنگ به معنای دقیق کلمه شکل گرفته بود و نه تمدن. انسانها جدا از هم میزیستند، از گیاهان و میوهها تغذیه میکردند و کیفیت روابط انسانی بهگونهای نبود که امکان تولید فرهنگ و تمدن را فراهم کند.
به گفته او، «اولین جوانههای فرهنگ و تمدن» هنگامی رویید که بشر ساکن شد؛ اسکان، نقطه عطفی بود که انسانها را از پراکندگی به «با هم بودن» کشاند. ساروخانی با اشارهای جامعهشناسانه به نظریات امیل دورکیم، این مرحله را مرحله «همبستگی مکانیکی» نامید؛ با هم بودن، اما نه بر پایه روابط پیچیده و ارگانیک، بلکه صرفاً برای حفظ حیات. انسان در این دوره کنار هم بود، اما هنوز شبکههای ارتباطی عمیق و چندلایه شکل نگرفته بود.
خانهسازی؛ از نیاز زیستی تا هنر اجتماعی
به گفته پروفسور ساروخانی، با گذشت زمان و ارتقای شیوههای مسکنسازی، کیفیت این «باهمبودن» تغییر کرد. خانهها از شکلهای ابتدایی خارج شدند و ساختوساز به تدریج رنگ «صنعت» و «هنر» به خود گرفت. او تأکید کرد که فضاهای مکانیکی و صرفاً کارکردی، نه میتوانست نیازهای عمیق بشر را ارضا کند و نه بستری برای ارتباطات انسانی غنی فراهم میکرد.
در ادامه، با تخصصی شدن ساختمانسازی و ارتقای معماری، شهرها به کانونهای تولید فرهنگ و هنر تبدیل شدند. دیگر انسانها فقط به فکر «سرپناه» نبودند؛ «خانه» از یک نیاز صرفاً زیستی فراتر رفت و معنایی تازه یافت.
خانه؛ جایگاه عشق، امنیت و هویت
پروفسور ساروخانی در بخش دیگری از سخنانش، تحول معنای خانه را چنین توضیح داد: خانه بهتدریج به «جایگاه عشق»، «محل امنیت» و سپس به «کانون هویت انسانی» بدل شد. به تعبیر او، آشیان انسانها نسبی شد، شکلهای متنوعی به خود گرفت و به نوعی «چندگانگی هویت» انجامید؛ خانه دیگر فقط سقفی بالای سر نبود، بلکه نمادی از طبقه اجتماعی، سبک زندگی، احساس تعلق و شخصیت انسان شد.
او در مقام مقایسه، به آشیان پرندگان اشاره کرد و گفت: آشیانه پرندگان امری غریزی است، نه فرهنگی؛ ساخت آن در طول تاریخ تغییر ماهوی نکرده است. اما خانهسازی در میان ایرانیان همواره دستخوش تحول بوده و بر اساس ساختار طبقاتی جامعه و دگرگونیهای فرهنگی و اجتماعی جابهجا شده است. بدینترتیب، مسکن در جامعه انسانی، نه فقط پاسخ به یک نیاز طبیعی، بلکه آیینهای از ساختارهای قدرت، طبقات اجتماعی و ذوق و سلیقه فرهنگی است.
خانه اندیشمندان؛ پایان آوارگی فکری در حوزه ارتباطات
ساروخانی دارنده «جایزه بینالمللی دکتر حمید نطقی»، بنیانگذار روابط عمومی در ایران»، در ادامه سخنان خود، با پیوند دادن این بحث نظری به موضوع نشست، «خانه اندیشمندان ارتباطات و رسانه» را مصداقی از همین تحول دانست؛ جایی که به تعبیر او، «اندیشمندان ارتباطات و روابط عمومی خانه پیدا میکنند و دیگر آواره نخواهند بود.»
او بر این نکته تأکید کرد که چنین خانهای میتواند:
- محل «تولید اندیشه» باشد؛
- بستری برای «اندیشهپردازی» و نظریهسازی در حوزه ارتباطات و روابط عمومی فراهم کند؛
- نقشی شبیه یک «پاتوق فکری» ایفا کند؛ جایی برای دیدار، گفتوگو و تبادل نظر؛
- امکان مبادله آزادانهِ فکر، تجربه و ایده را میان فعالان، پژوهشگران و استادان این حوزه فراهم سازد.
در این نگاه، «خانه اندیشمندان» صرفاً یک مکان فیزیکی نیست، بلکه یک «فضای اجتماعی» است؛ فضایی که میتواند همبستگی ارگانیک میان کنشگران عرصه ارتباطات و رسانه را تقویت کرده و به شکلگیری یک جامعه حرفهای و علمی منسجم کمک کند.
تقدیر از پروفسور ساروخانی؛ بزرگداشت یک عمر اندیشه
نخستین برنامه رسمی «خانه اندیشمندان ارتباطات و رسانه» به پاس سالها تلاش علمی و پژوهشی پروفسور باقر ساروخانی، به تقدیر از این استاد برجسته اختصاص یافت. در این مراسم، از او بهعنوان دارنده «نشان عالی دانش» تجلیل شد.
سخنرانی پروفسور ساروخانی در این نشست، فراتر از یک بحث صرفاً نظری درباره مسکن و خانه بود. او با نگاهی جامعهشناسانه نشان داد که چگونه اسکان بشر، نقطه آغاز تمدن و فرهنگ شد، چگونه خانه از یک سرپناه ساده به نماد عشق، امنیت و هویت انسانی تبدیل شد و در نهایت، چگونه امروز «خانه اندیشمندان ارتباطات و رسانه» میتواند نقش یک آشیان فکری را ایفا کند؛ جایی برای همدلی، همافزایی و تولید اندیشه در دنیای پیچیده و پرشتاب ارتباطات معاصر.