هوش مصنوعی در حال تغییر ساختار فعالیت آژانسهای روابط عمومی و ارتباطات راهبردی است. با گسترش عوامل هوشمند و سامانههای خودکار، آژانسها میتوانند بخشی از فعالیتهای اجرایی، تولید محتوا، شناسایی مشتریان بالقوه، مدیریت ارتباط با مشتریان و تحلیل اطلاعات را به فناوری واگذار کنند. بااینحال، افزایش توان اجرایی ماشینها به معنای جایگزینی قضاوت انسانی، مسئولیتپذیری حرفهای و نظارت مدیریتی نیست.
یکی از مهمترین چالشهای مدیریت آژانسهای روابط عمومی در عصر هوش مصنوعی، تعیین مرز میان اجرای خودکار و تصمیمگیری انسانی است. هوش مصنوعی میتواند اطلاعات را تحلیل کند، الگوهای رفتاری را شناسایی کند، گزینههای ارتباطی ارائه دهد و در مدیریت جریانهای کاری مشارکت داشته باشد؛ اما تصمیمگیری درباره اعتبار برند، جایگاهیابی راهبردی، روابط با مشتریان، مدیریت بحران و پیامدهای reputational فعالیتهای ارتباطی باید با نظارت و مسئولیت افراد متخصص انجام شود.
در این میان، بازطراحی جریانهای کاری، تدوین دستورالعملهای استفاده از هوش مصنوعی، تعیین حدود اختیارات عوامل هوشمند، راستیآزمایی اطلاعات و ایجاد سازوکارهای مداخله انسانی از الزامات مدیریت حرفهای آژانسهای روابطعمومی محسوب میشوند.
همچنین حفظ حافظه سازمانی، سوابق مشتریان، دانش راهبردی، اطلاعات حساس و تجربههای انباشتهشده اهمیت اساسی دارد. آژانسها نباید کنترل سرمایه دانشی و اطلاعاتی خود را بهطور کامل به سامانههای فناوری بیرونی واگذار کنند. استقلال عملیاتی، امنیت اطلاعات و امکان بازیابی دانش سازمانی باید بخشی از سیاستهای مدیریتی آنها باشد.
الگوی پیشنهادی جوزف فرانکلین مکالروی برای مدیریت آژانسهای روابطعمومی در عصر هوش مصنوعی، بر ۴ محور استوار است: حافظه سازمانی برای حفظ دانش و تجربه، اجرای خودکار برای انجام مأموریتهای ساختاریافته، حکمرانی و نظارت برای کنترل اختیارات و راستیآزمایی، و قضاوت انسانی برای تصمیمهای راهبردی و مسئولیتپذیری حرفهای.
این الگو نشان میدهد که آینده آژانسهای روابطعمومی به میزان استفاده از هوش مصنوعی محدود نمیشود، بلکه به چگونگی مدیریت این فناوری وابسته است. آژانس موفق باید بتواند میان سرعت و دقت، خودکارسازی و نظارت، فناوری و تخصص انسانی، بهرهوری و اعتبار حرفهای تعادل برقرار کند.
در نهایت، مزیت رقابتی آژانسهای روابطعمومی آینده در تولید محتوای بیشتر یا استفاده گستردهتر از فناوری خلاصه نمیشود؛ بلکه در توانایی آنها برای تشخیص درست، تصمیمگیری مسئولانه، حفظ اعتماد مشتریان و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی شکل میگیرد. اجرای کار را میتوان به ماشین سپرد، اما قضاوت، اعتمادسازی و پاسخگویی همچنان مسئولیتی انسانی است.
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) || در گفتوگویی اخیر درباره انسانیت، هوش مصنوعی و قدرت، یووال نوح هراری تمایزی را مطرح میکند که باید توجه مدیران آژانسهای روابطعمومی و ارتباطات بازاریابی را به خود جلب کند. او میگوید: «هوش مصنوعی یک عامل هوشمند است که توانایی اقدام و انجام کار دارد، نه صرفاً ابزاری که منتظر دریافت دستورالعمل بماند.»
نکتهای که هراری مطرح میکند، نقطه آغاز بحث این مقاله است. از نگاه او، هوش مصنوعی بهتدریج میتواند اهدافی را دنبال کند، تصمیمهای عملیاتی بگیرد و در سامانههای متصل به یکدیگر فعالیتهای مختلفی را به اجرا درآورد.
اگرچه من کاملاً با دیدگاه او مخالف نیستم، اما بحث اصلی من بررسی پیامدهای این تحول برای آژانس روابطعمومی و مسئولیتی است که این مجموعه در آینده نزدیک در قبال استفاده از هوش مصنوعی خواهد داشت.
پرسش گستردهتر از نظر من این است که در چنین شرایطی، حضور و مشارکت انسان در کدام بخشها همچنان ضروری خواهد بود؛ از خدمات مشتریان و توسعه کسبوکارهای جدید گرفته تا طراحی جریانهای کاری و تصمیمهایی که آینده یک آژانس را شکل میدهند.
میتوان اجرای کار و حتی بخشی از اختیارات را واگذار کرد، اما مسئولیت را نمیتوان واگذار کرد.
این موضوع ایجاب میکند که مدیران آژانسها فراتر از این پرسش فکر کنند که هوش مصنوعی جایگزین کدام کارکنان خواهد شد.
مسئله اصلی مدیریت آژانس این است که مشخص کند هوش مصنوعی برای انجام چه فعالیتهایی مجاز است، در چه شرایطی باید انسان وارد عمل شود و آژانس چگونه میتواند کنترل و مسئولیتپذیری خود را در تمام مراحل فعالیت حفظ کند.
اجرای کار فراوان میشود؛ قضاوت حرفهای همچنان کمیاب میماند
مدیران آژانسها باید از هماکنون تفاوت میان توانایی اجرای کار و قدرت قضاوت حرفهای را درک کنند.
برای مثال، ممکن است یک کارزار روابطعمومی به اهداف تعیینشده در زمینه میزان تعامل مخاطبان دست پیدا کند، اما همزمان اعتبار و اعتماد مشتری را خدشهدار سازد.
ممکن است یک پیام از نظر فنی کاملاً صحیح باشد، اما در نامناسبترین موقعیت فرهنگی و اجتماعی منتشر شود.
همچنین ممکن است واکنش سریع به یک بحران، بهجای حل مسئله، شرایط را پیچیدهتر کند؛ درحالیکه سکوت، تأمل یا خویشتنداری میتوانست به نفع مشتری باشد.
هوش مصنوعی میتواند در ارزیابی چنین موقعیتهایی کمککننده باشد. این فناوری قادر است گزینههای مختلفی پیشنهاد دهد، الگوها را شناسایی کند و فرضیات موجود را به چالش بکشد.
اما در نهایت، این مدیران حسابهای مشتریان و مدیران ارشد آژانس هستند که باید تصمیم بگیرند کدام مسیر شایسته اعتماد مشتری است.
با سریعتر و در دسترستر شدن فرایند تولید محتوا و محصولات ارتباطی، افزایش حجم تولید لزوماً به معنای تمایز بیشتر برند آژانس نخواهد بود.
بنابراین، ارزش اصلی فعالیتهای آژانس باید به سمت توانایی تیمهای باتجربه در تشخیص این موضوع حرکت کند که چه چیزی باید تولید شود، چرا اهمیت دارد و با چه میزان و تناوبی باید در معرض دید مخاطبان قرار گیرد.
به بیان دیگر، در آینده مزیت رقابتی آژانسها نه در تولید محتوای بیشتر، بلکه در تشخیص درست، انتخاب هوشمندانه و تصمیمگیری حرفهای درباره محتوای موردنیاز خواهد بود.
بازطراحی جریانهای کاری
افزودن اشتراک ابزارهای هوش مصنوعی به ساختار موجود یک آژانس، بهخودیخود کسبوکار بهتری ایجاد نمیکند.
این اقدام حتی میتواند فرایندهای پراکنده و ناهماهنگ را سریعتر کند، بدون آنکه ضعفهای اساسی آنها برطرف شود.
من این درس را مدتها پیش از ظهور هوش مصنوعی مولد آموختم؛ بهویژه زمانی که آژانس من مدیریت سامانههای جستوجو و محتوا را برای مجموعه هتلهای ماریوت (Marriott) در هزاران واحد هتل بر عهده داشت.
تولید حجم زیادی از محتوا تنها بخشی از چالش ما بود. ما باید تخصصهای ویژه و پیچیده را به جریانهای کاری استاندارد و تکرارپذیر تبدیل میکردیم تا تیمهای مختلف در نقاط گوناگون بتوانند آنها را با کیفیتی یکسان اجرا کنند.
این تجربه نشان میدهد که استفاده از هوش مصنوعی، بهویژه در حوزه خدمات مشتریان، به استانداردهای روشن و مشخص نیاز دارد.
این استانداردها باید نقاطی را تعیین کنند که در آنها افراد باتجربه وارد عمل شوند و بر عملکرد سامانه نظارت کنند.
فرصت اصلی در این است که جریانهای کاری آژانس بر اساس ترکیب تواناییهای انسان و ماشین از نو طراحی شوند.
برای مثال، یک آژانس ممکن است از یک عامل هوش مصنوعی برای شناسایی مشتریان بالقوه، تهیه پیشنهادهای همکاری شخصیسازیشده، بهروزرسانی سامانه مدیریت ارتباط با مشتریان و ارسال پیامهای ارتباطی استفاده کند.
هرکدام از این مراحل ممکن است بهتنهایی یک فعالیت معمولی به نظر برسند، اما در کنار یکدیگر، مجموعهای از اختیارات عملیاتی ایجاد میکنند که نماینده آژانس در ارتباط با دنیای بیرون هستند.
اگر این سامانه اطلاعات نادرستی درباره سوابق و تواناییهای آژانس ارائه کند، پیام نامناسبی را به مخاطب بفرستد یا ادعایی بدون پشتوانه مطرح کند، بهسادگی ممکن است اعتبار آژانس و مشتری آن را با مشکل مواجه سازد.
نظارت انسانی بدون تعریف دقیق، مفهومی مبهم است
صرفاً گفتن اینکه «انسان باید بر عملکرد هوش مصنوعی نظارت داشته باشد» کافی نیست؛ مگر اینکه مشخص شود این نظارت دقیقاً به چه معناست و چگونه باید اجرا شود.
مدیران باید برای میزان استقلال هوش مصنوعی مرزهای روشنی تعیین کنند.
چه کسی منابع اطلاعاتی مورد استفاده هوش مصنوعی را تأیید میکند؟
کدام ادعاهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی باید پیش از انتشار راستیآزمایی شوند؟
آیا سامانه هوش مصنوعی اجازه دارد مستقیماً پیام ارسال کند یا فقط باید پیشنویس پیامها را آماده سازد؟
چه شرایطی موجب میشود فعالیت سامانه به سطح بالاتری از نظارت انسانی ارجاع داده شود؟
چه کسی اختیار توقف فعالیت سامانه را دارد؟
هرچقدر هم این فناوری شگفتانگیز به نظر برسد، توانایی هوش مصنوعی در همه شرایط یکسان نیست.
ممکن است یک سامانه در انجام یک مأموریت عملکردی بسیار موفق داشته باشد، اما در کاری مشابه با اطمینان کامل نتیجهای اشتباه ارائه کند.
بنابراین، آژانسها باید جریانهای کاری واقعی خود را آزمایش کنند، شکستها و خطاها را بررسی کنند و با تحول مداوم مدلهای هوش مصنوعی، مرزهای اختیارات آنها را دوباره ارزیابی کنند.
اعتماد به هوش مصنوعی بدون آزمایش، راستیآزمایی و تعیین حدود اختیارات، میتواند به یکی از مخاطرات جدی اعتبار حرفهای آژانس تبدیل شود.
کنترل دانش و اطلاعات آژانس را حفظ کنید
چه میزان از توان عملیاتی آژانس شما به سامانههایی وابسته است که کنترل آنها در اختیار دیگران قرار دارد؟
آژانسهای روابطعمومی بهطور فزایندهای سوابق مشتریان، اطلاعات راهبردی، زمینههای تصمیمگیری و روشهای کاری خود را به سامانهها و بسترهای فناوری متعلق به شرکتهای بیرونی میسپارند.
این بسترها ممکن است قابلیتهای خود، قیمتگذاری یا شرایط دسترسی را تغییر دهند.
استفاده از فناوریهای بیرونی برای بسیاری از آژانسها اجتنابناپذیر است، اما ارزیابی میزان وابستگی به این فناوریها، مسئولیتی مدیریتی است.
آیا آژانس میتواند دانش و اطلاعات خود را به شکلی قابل استفاده بازیابی کند؟
آیا میتواند از این اطلاعات در برابر رقبا، چه رقبای خود آژانس و چه رقبای مشتریانش، محافظت کند؟
آیا امکان تغییر ارائهدهنده خدمات فناوری وجود دارد، بدون آنکه آژانس مجبور شود تمام زیرساختها و اطلاعات ضروری خود را از ابتدا بازسازی کند؟
آیا مدیران میدانند اطلاعات حساس سازمان در چه مسیرهایی جابهجا میشود و چه کسانی به آن دسترسی دارند؟
داشتن اشتراک یک سامانه فقط امکان استفاده از قابلیتهای آن را فراهم میکند. چنین اشتراکی بهخودیخود به معنای مالکیت، کنترل یا مدیریت حافظه سازمانی آژانس نیست.
حافظه سازمانی شامل تاریخچه مشتریان، دانش انباشتهشده، دلایل تصمیمهای راهبردی، تجربههای اجرایی، اسناد تأییدشده و درسهایی است که از فعالیتهای گذشته به دست آمدهاند.
آژانسی که این سرمایه را در اختیار و کنترل خود نداشته باشد، ممکن است با تغییر شرایط یک ارائهدهنده فناوری، بخش مهمی از توان عملیاتی و دانش حرفهای خود را از دست بدهد.
سامانهای بسازید که یاد میگیرد
من برای توصیف یک الگوی مدیریتی مشخص، اصطلاح «سامانه عملیاتی مستقل» را ابداع کردهام؛ الگویی که در آن دانش، اجرا، اختیار و قضاوت حرفهای بهصورت هدفمند و برنامهریزیشده میان انسان و ماشین تقسیم میشوند.
این الگو از ۴ عنصر مرتبط با یکدیگر تشکیل شده است:
۱. حافظه سازمانی
باید زمینه و سوابق مشتریان، منطق تصمیمگیریهای راهبردی، داراییهای تأییدشده و درسهای آموختهشده از فعالیتهای قبلی حفظ شوند.
این اطلاعات باید به شکلی سازمانیافته نگهداری شوند تا در فعالیتهای آینده قابل دسترسی و استفاده باشند.
۲. اجرای خودکار توسط عوامل هوشمند
ماشینها باید مأموریتهای ساختاریافتهای دریافت کنند که اهداف مشخص و حدود اختیارات تعریفشده داشته باشند.
به این ترتیب، هوش مصنوعی میتواند فعالیتهای محولشده را انجام دهد، بدون آنکه از چارچوب تعیینشده فراتر برود.
۳. حکمرانی و ارجاع برای نظارت
الزامات راستیآزمایی، مراحل تأیید، مسئولیت افراد و شرایطی که نیازمند مداخله انسانی هستند باید بهروشنی تعریف شوند.
در این ساختار، مشخص است که چه کسی مسئول تأیید اطلاعات است، چه زمانی تصمیم باید به مدیر مربوط ارجاع شود و در چه شرایطی ادامه فعالیت سامانه باید متوقف شود.
۴. قضاوت انسانی
تصمیمهای مهم و پیامددار درباره جایگاهیابی برند، روابط با مشتریان، تعهدات حرفهای و اعتبار سازمان باید در اختیار افراد مسئول و پاسخگو باقی بماند.
ارزش واقعی این الگو از ارتباط و هماهنگی میان این ۴ عنصر حاصل میشود.
در غیر این صورت، آژانس صرفاً حجم بیشتری از محصولات و محتوا تولید میکند، بدون آنکه واقعاً توانمندتر شده باشد.
فرصت راهبردی برای مدیران آژانسهای روابطعمومی
مدیران آژانسها باید بررسی کنند که هوش مصنوعی چگونه ارزش پیشنهادی آژانس، ساختار اقتصادی و روابط آن با مشتریان را تغییر میدهد.
همچنین باید اطمینان حاصل کنند که اطلاعات، اختیارات و سامانههای مورد استفاده آژانس با این تحولات هماهنگ هستند.
این موضوع بر توسعه و پرورش نیروی انسانی نیز تأثیر میگذارد.
برای مثال، اگر هوش مصنوعی بخش عمدهای از فعالیتهای معمول تولید محتوا و خدمات اجرایی مشتریان را بر عهده بگیرد، مدیران آژانس باید آگاهانه فرصتهایی برای یادگیری و رشد نیروهای جوان فراهم کنند.
کارکنان تازهکار باید فرصت پیدا کنند مهارتهایی مانند راستیآزمایی اطلاعات، درک زمینههای ارتباطی، تحلیل موقعیتها و قضاوت حرفهای را بیاموزند.
این تواناییها صرفاً با آموزش نظری به دست نمیآیند؛ بلکه به تمرین، تجربه و مشارکت در فعالیتهای واقعی نیاز دارند.
نکتهای که یووال نوح هراری درباره توانایی هوش مصنوعی برای اقدام مستقل مطرح میکند، بحث گستردهتری را درباره مدیریت آژانسها پیش روی ما قرار میدهد.
خواه هوش مصنوعی در حال تهیه یک پیشنهاد همکاری باشد، خواه در تدوین راهبرد ارتباطی مشتری مشارکت کند یا یک مأموریت تأییدشده را به اجرا درآورد، مدیران آژانس باید تعیین کنند که در کدام مراحل، تخصص انسانی، تأیید افراد مسئول و مداخله مستقیم انسان ضروری است.
آژانس روابطعمومی موفق در آینده، به هوش مصنوعی مأموریتهای معنادار خواهد سپرد و در عین حال، حدود اختیارات آن را بهروشنی مشخص خواهد کرد.
چنین آژانسی دانش و سرمایه اطلاعاتی خود را حفظ میکند، نیروی انسانیاش را توسعه میدهد و در برابر مشتریان خود پاسخگو باقی میماند.
ماشین را بسازید؛ اما قضاوت را در اختیار انسان نگه دارید.
نکات کلیدی
- هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن از یک ابزار ساده به عاملی است که میتواند مستقلاً تصمیمهای عملیاتی بگیرد و اقدام کند.
- واگذاری اجرای فعالیتها به هوش مصنوعی به معنای واگذاری مسئولیت حرفهای و مدیریتی نیست.
- افزایش حجم تولید محتوا لزوماً موجب تمایز برند آژانس روابطعمومی نمیشود؛ ارزش واقعی در تشخیص، انتخاب و قضاوت حرفهای است.
- آژانسها باید جریانهای کاری خود را بازطراحی کنند و از ترکیب تواناییهای انسانی و ماشینی بهره ببرند.
- نظارت انسانی باید دارای ضوابط مشخص، مراحل تأیید، مسئولیتهای روشن و امکان توقف فعالیت سامانه باشد.
- اطلاعات مشتریان، دانش سازمانی و حافظه حرفهای آژانس باید تحت کنترل خود مجموعه باقی بماند.
- وابستگی بیش از اندازه به سامانههای بیرونی میتواند استقلال عملیاتی و امنیت اطلاعات آژانس را تهدید کند.
- الگوی پیشنهادی نویسنده از ۴ بخش حافظه سازمانی، اجرای خودکار، حکمرانی و قضاوت انسانی تشکیل شده است.
- مدیران باید فرصت یادگیری مهارتهای تحلیل، راستیآزمایی و قضاوت حرفهای را برای نیروهای جوان فراهم کنند.
- آینده آژانسهای موفق به توانایی آنها در ترکیب فناوری، تخصص انسانی، اعتماد مشتری و پاسخگویی مدیریتی وابسته است.
پرسش و پاسخ
۱. هوش مصنوعی چه تأثیری بر آینده آژانسهای روابطعمومی دارد؟
هوش مصنوعی با خودکارسازی فعالیتهای اجرایی، تحلیل اطلاعات، تولید محتوا و مدیریت ارتباط با مشتریان، ساختار کاری آژانسها را تغییر میدهد؛ اما تصمیمگیری راهبردی و مسئولیت حرفهای همچنان به نظارت انسانی نیاز دارد.
۲. چرا قضاوت انسانی در روابطعمومی اهمیت دارد؟
زیرا تصمیمهای ارتباطی فقط به تحلیل دادهها وابسته نیستند. شناخت شرایط فرهنگی، حساسیتهای اجتماعی، اعتبار برند، اعتماد مخاطبان و پیامدهای احتمالی یک اقدام ارتباطی به تجربه و قضاوت انسانی نیاز دارد.
۳. آیا هوش مصنوعی میتواند جایگزین مدیران روابطعمومی شود؟
هوش مصنوعی میتواند بخشی از وظایف اجرایی و تحلیلی مدیران را بر عهده بگیرد، اما جایگزین کامل مسئولیتپذیری، تصمیمگیری راهبردی، مدیریت روابط انسانی و قضاوت حرفهای نیست.
۴. نظارت انسانی بر هوش مصنوعی در آژانسهای روابطعمومی شامل چه مواردی است؟
تأیید منابع اطلاعاتی، راستیآزمایی ادعاها، کنترل پیامهای ارسالی، تعیین حدود اختیارات سامانهها، بررسی خطاها و امکان توقف فعالیتهای خودکار.
۵. حافظه سازمانی در آژانس روابطعمومی چیست؟
مجموعهای از اطلاعات مشتریان، سوابق فعالیتها، دانش راهبردی، اسناد تأییدشده، تجربههای اجرایی و درسهای آموختهشده است که باید به شکل سازمانیافته حفظ و قابل بازیابی باشد.
۶. الگوی سامانه عملیاتی مستقل چه اجزایی دارد؟
این الگو شامل ۴ بخش است: حافظه سازمانی، اجرای خودکار توسط عوامل هوشمند، حکمرانی و نظارت، و قضاوت انسانی.
۷. مهمترین مهارت نیروی انسانی روابطعمومی در عصر هوش مصنوعی چیست؟
توانایی تحلیل موقعیت، راستیآزمایی اطلاعات، شناخت زمینههای ارتباطی، تصمیمگیری حرفهای، تشخیص پیامدها و مدیریت روابط انسانی.
۸. مهمترین مزیت رقابتی آژانسهای روابطعمومی در آینده چیست؟
ترکیب مؤثر فناوری و تخصص انسانی، حفظ دانش سازمانی، ارائه مشاوره راهبردی، جلب اعتماد مشتریان و پاسخگویی در برابر نتایج فعالیتها.
✍️ نویسنده: جوزف فرانکلین مکالروی
منبع: اودوایر، ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶
ترجمه و انتشار: شارا – شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران
۱

نظر بدهید