در شرایط بحرانهای اجتماعی، جنگهای روایت و جنگ ادراکی، کیفیت ارتباطات عمومی نقش تعیینکنندهای در حفظ اعتماد جامعه دارد. در محیط دانشگاهی و نهادهای علمی، استفاده از زبان تحلیلی، دقیق و اقناعی میتواند اثربخشی بیشتری نسبت به زبان تبلیغاتی داشته باشد.
تجربه بحرانهای اخیر نشان میدهد سرعت اطلاعرسانی باید با دقت، صحت دادهها و مسئولیتپذیری رسانهای همراه باشد. در چنین شرایطی روابطعمومی استراتژیک، روایتسازی مسئولانه، مدیریت رسانه و توجه به تنوع مخاطبان از عناصر کلیدی در ارتباطات بحران محسوب میشوند.
تقویت زبان انسانی و همدلانه، پرهیز از دوقطبیسازی جامعه و تمرکز بر بازسازی اعتماد اجتماعی از مهمترین اصول مدیریت بحران در دانشگاهها و نهادهای عمومی است.
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تأکید کرد در فضای دانشگاهی، زبان تحلیلی و اقناعی اثرگذاری بسیار بیشتری نسبت به زبان تبلیغاتی دارد و حتی بیان محتاطانه و مبتنی بر روش علمی میتواند اعتماد مخاطبان را تقویت کند.
وحید شالچی در نخستین روز کارگاههای «ارتباطات بحران؛ اصول تولید محتوای سریع و اثربخش در شرایط بحرانی» با اشاره به اهمیت «زبان بحران» در مدیریت شرایط پیچیده اجتماعی گفت: توجه به شیوه سخن گفتن و روایتسازی در بحرانها یک ضرورت راهبردی برای جامعه ایران است.
او در ابتدای سخنان خود با اشاره به تجربه سال گذشته در فضای اجتماعی و دانشگاهی اظهار کرد: سال گذشته برای بسیاری از فعالان حوزه دانشگاه، ارتباطات و سیاست اجتماعی سالی دشوار بود؛ سالی که با جنگ، ناآرامیهای اجتماعی و مجموعهای از بحرانها همراه شد و در نتیجه تلاشهای گستردهای برای مدیریت این وضعیتها انجام گرفت.
جنگهای معاصر از میدان روایت آغاز میشوند
شالچی با اشاره به ماهیت جنگهای معاصر توضیح داد که جنگها لزوماً با نخستین شلیک در میدان نبرد آغاز نمیشوند، بلکه پیش از آن در حوزه زبان، روایت و رسانه شکل میگیرند.
به گفته او، بسیاری از جنگهای جدید ابتدا در عرصه روایتها و جنگ رسانهای آغاز میشوند و حتی پس از پایان درگیریهای نظامی نیز در سطح حافظه جمعی و روایتهای اجتماعی ادامه پیدا میکنند.
او تأکید کرد روایتها میتوانند جنگهای آینده را اجتنابناپذیر جلوه دهند یا برعکس، زمینه جلوگیری از وقوع آنها را فراهم کنند. به همین دلیل، گفتوگو درباره ارتباطات بحران و زبان مناسب برای انتقال پیام در شرایط حساس، اهمیت زیادی دارد.
ایران و ضرورت توسعه «زبان بحران»
معاون فرهنگی وزارت علوم در ادامه با اشاره به موقعیت جغرافیایی و تاریخی ایران گفت: ایران کشوری است که همواره در معرض انواع بحرانهای طبیعی، اجتماعی و سیاسی قرار داشته است. قرار گرفتن در چهارراه ارتباطی جهان باعث شده در طول تاریخ با رویدادهای بحرانی متعددی مواجه شود.
با این حال به گفته او، در حوزه توسعه نظری و عملی «زبان بحران» هنوز فاصله قابل توجهی وجود دارد.
شالچی توضیح داد در بسیاری از کشورها، بهویژه در سنتهای ارتباطی آنگلوساکسون، الگوها و دستورالعملهای مشخصی برای اطلاعرسانی در شرایط بحران طراحی شده است. این الگوها نحوه ارتباط با افکار عمومی، رسانهها و گروههای مختلف اجتماعی را در مراحل مختلف بحران مشخص میکنند.
او افزود در ایران نیز لازم است آموزش، تمرین و پژوهشهای علمی بیشتری در حوزه ارتباطات بحران انجام شود تا سازمانها و نهادها بتوانند در شرایط حساس پیامهای دقیقتر و مؤثرتری منتقل کنند.
سرعت اطلاعرسانی مهم است اما دقت مهمتر است
شالچی در ادامه به یکی از اصول مهم ارتباطات بحران اشاره کرد و گفت سرعت اطلاعرسانی اهمیت زیادی دارد، اما این سرعت نباید به قیمت از دست رفتن صحت اطلاعات تمام شود.
او با اشاره به تجربه انتشار برخی تصاویر و اخبار تأییدنشده در بحرانهای اخیر توضیح داد که انتشار اطلاعات نادرست، تحلیلهای عجولانه یا دادههای تأییدنشده میتواند اعتماد عمومی را تضعیف کند.
به گفته او، در شرایط «جنگ ادراکی» یکی از اهداف اصلی طرف مقابل کاهش اعتماد مردم به نهادهای داخلی است. بنابراین حفظ اعتماد عمومی، پس از حفظ جان شهروندان، یکی از مهمترین وظایف نهادهای اطلاعرسانی و ارتباطی محسوب میشود.
اهمیت زبان انسانی و همدلانه در ارتباطات بحران
معاون فرهنگی وزارت علوم همچنین بر ضرورت استفاده از زبان انسانی و همدلانه در شرایط بحران تأکید کرد.
او گفت مردم صرفاً مخاطبان منفعل پیامهای رسمی نیستند، بلکه خود تجربهکنندگان رنج و دشواریهای بحران هستند و باید در فرآیند ارتباطی به عنوان شریک دیده شوند.
شالچی افزود در محیطهای دانشگاهی، زبان تحلیلی و اقناعی بسیار مؤثرتر از زبان تبلیغاتی است. در چنین فضایی حتی بیان محتاطانه، دقیق و علمی میتواند اعتماد بیشتری ایجاد کند.
او همچنین بر چند اصل مهم در مدیریت ارتباطات بحران تأکید کرد:
- امیدآفرینی واقعگرایانه
- پرهیز از دوقطبیسازی جامعه
- توجه به تنوع مخاطبان
- حفظ انسجام روایی در پیامها
به گفته او ارتباطات بحران باید در کنار بیان دشواریها و محدودیتها، مسیرهای حمایت اجتماعی، همبستگی و تقویت تابآوری جامعه را نیز برجسته کند.
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تأکید کرد در فضای دانشگاهی، زبان تحلیلی و اقناعی اثرگذاری بسیار بیشتری نسبت به زبان تبلیغاتی دارد و حتی بیان محتاطانه و مبتنی بر روش علمی میتواند اعتماد مخاطبان را تقویت کند.
وحید شالچی در نخستین روز کارگاههای «ارتباطات بحران؛ اصول تولید محتوای سریع و اثربخش در شرایط بحرانی» با اشاره به اهمیت «زبان بحران» در مدیریت شرایط پیچیده اجتماعی گفت: توجه به شیوه سخن گفتن و روایتسازی در بحرانها یک ضرورت راهبردی برای جامعه ایران است.
او در ابتدای سخنان خود با اشاره به تجربه سال گذشته در فضای اجتماعی و دانشگاهی اظهار کرد: سال گذشته برای بسیاری از فعالان حوزه دانشگاه، ارتباطات و سیاست اجتماعی سالی دشوار بود؛ سالی که با جنگ، ناآرامیهای اجتماعی و مجموعهای از بحرانها همراه شد و در نتیجه تلاشهای گستردهای برای مدیریت این وضعیتها انجام گرفت.
جنگهای معاصر از میدان روایت آغاز میشوند
شالچی با اشاره به ماهیت جنگهای معاصر توضیح داد که جنگها لزوماً با نخستین شلیک در میدان نبرد آغاز نمیشوند، بلکه پیش از آن در حوزه زبان، روایت و رسانه شکل میگیرند.
به گفته او، بسیاری از جنگهای جدید ابتدا در عرصه روایتها و جنگ رسانهای آغاز میشوند و حتی پس از پایان درگیریهای نظامی نیز در سطح حافظه جمعی و روایتهای اجتماعی ادامه پیدا میکنند.
او تأکید کرد روایتها میتوانند جنگهای آینده را اجتنابناپذیر جلوه دهند یا برعکس، زمینه جلوگیری از وقوع آنها را فراهم کنند. به همین دلیل، گفتوگو درباره ارتباطات بحران و زبان مناسب برای انتقال پیام در شرایط حساس، اهمیت زیادی دارد.
ایران و ضرورت توسعه «زبان بحران»
معاون فرهنگی وزارت علوم در ادامه با اشاره به موقعیت جغرافیایی و تاریخی ایران گفت: ایران کشوری است که همواره در معرض انواع بحرانهای طبیعی، اجتماعی و سیاسی قرار داشته است. قرار گرفتن در چهارراه ارتباطی جهان باعث شده در طول تاریخ با رویدادهای بحرانی متعددی مواجه شود.
با این حال به گفته او، در حوزه توسعه نظری و عملی «زبان بحران» هنوز فاصله قابل توجهی وجود دارد.
شالچی توضیح داد در بسیاری از کشورها، بهویژه در سنتهای ارتباطی آنگلوساکسون، الگوها و دستورالعملهای مشخصی برای اطلاعرسانی در شرایط بحران طراحی شده است. این الگوها نحوه ارتباط با افکار عمومی، رسانهها و گروههای مختلف اجتماعی را در مراحل مختلف بحران مشخص میکنند.
او افزود در ایران نیز لازم است آموزش، تمرین و پژوهشهای علمی بیشتری در حوزه ارتباطات بحران انجام شود تا سازمانها و نهادها بتوانند در شرایط حساس پیامهای دقیقتر و مؤثرتری منتقل کنند.
سرعت اطلاعرسانی مهم است اما دقت مهمتر است
شالچی در ادامه به یکی از اصول مهم ارتباطات بحران اشاره کرد و گفت سرعت اطلاعرسانی اهمیت زیادی دارد، اما این سرعت نباید به قیمت از دست رفتن صحت اطلاعات تمام شود.
او با اشاره به تجربه انتشار برخی تصاویر و اخبار تأییدنشده در بحرانهای اخیر توضیح داد که انتشار اطلاعات نادرست، تحلیلهای عجولانه یا دادههای تأییدنشده میتواند اعتماد عمومی را تضعیف کند.
به گفته او، در شرایط «جنگ ادراکی» یکی از اهداف اصلی طرف مقابل کاهش اعتماد مردم به نهادهای داخلی است. بنابراین حفظ اعتماد عمومی، پس از حفظ جان شهروندان، یکی از مهمترین وظایف نهادهای اطلاعرسانی و ارتباطی محسوب میشود.
اهمیت زبان انسانی و همدلانه در ارتباطات بحران
معاون فرهنگی وزارت علوم همچنین بر ضرورت استفاده از زبان انسانی و همدلانه در شرایط بحران تأکید کرد.
او گفت مردم صرفاً مخاطبان منفعل پیامهای رسمی نیستند، بلکه خود تجربهکنندگان رنج و دشواریهای بحران هستند و باید در فرآیند ارتباطی به عنوان شریک دیده شوند.
شالچی افزود در محیطهای دانشگاهی، زبان تحلیلی و اقناعی بسیار مؤثرتر از زبان تبلیغاتی است. در چنین فضایی حتی بیان محتاطانه، دقیق و علمی میتواند اعتماد بیشتری ایجاد کند.
او همچنین بر چند اصل مهم در مدیریت ارتباطات بحران تأکید کرد:
- امیدآفرینی واقعگرایانه
- پرهیز از دوقطبیسازی جامعه
- توجه به تنوع مخاطبان
- حفظ انسجام روایی در پیامها
به گفته او ارتباطات بحران باید در کنار بیان دشواریها و محدودیتها، مسیرهای حمایت اجتماعی، همبستگی و تقویت تابآوری جامعه را نیز برجسته کند.
حل بحرانهای اجتماعی از مسیر ارتباطات و جامعه
در ادامه این نشست، رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و دستیار اجتماعی رئیسجمهور نیز به بررسی ابعاد اجتماعی بحرانها پرداخت.
علی ربیعی با اشاره به وضعیت «تلاطم اجتماعی» در ایران گفت بخش مهمی از بحرانها ریشه در داخل جامعه دارند و بنابراین راهحل آنها نیز باید از مسیر اجتماعی و ارتباطی دنبال شود.
او بحرانهای اجتماعی را حوزهای دانست که هنوز مطالعات عمیق و گستردهای درباره آن انجام نشده است.
ربیعی تأکید کرد دانشگاهها به عنوان محیطهایی اجتماعی و سیاسی فعال، نیازمند رویکردهای علمی و نوین برای مدیریت شرایط بحرانی هستند.
ضرورت گذار به روابطعمومی استراتژیک
ربیعی در توضیح مفهوم روابطعمومی گفت لازم است از الگوهای سنتی فاصله گرفته شود و رویکرد «روابطعمومی استراتژیک» جایگزین آنها شود.
به گفته او روابطعمومی نباید تنها در نقش «روابطعمومی رئیس سازمان» عمل کند، بلکه باید حلقه ارتباطی میان کارکنان، دانشجویان، استادان، جامعه، دولت و سایر ذینفعان باشد.
او یکی از انحرافهای رایج در این حوزه را اشتباه گرفتن روابطعمومی با روزنامهنگاری، تبلیغات یا بازاریابی دانست.
نقش روابطعمومی در مدیریت بحران
رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در ادامه با ارائه مدلی از ظرفیتها و مسائل در تعریف بحران، نقش روابطعمومی را در سه سطح توضیح داد:
- سطح راهبردی
- سطح میانی
- سطح عملیاتی
به گفته او در این سطوح، وظایفی مانند اطلاعرسانی دقیق، میانجیگری اجتماعی، تولید محتوا و مدیریت رسانه اهمیت پیدا میکنند.
ربیعی تأکید کرد در بحرانهای اجتماعی، رویکردهای اقناعی باید در اولویت قرار بگیرند و اقدامات امنیتی یا انضباطی باید آخرین گزینه باشد.
اهمیت مدیریت پسابحران
او همچنین به موضوع مدیریت پسابحران اشاره کرد و گفت این حوزه در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته ربیعی، سازمانها باید پس از پایان بحران نیز به مدیریت پیامدها، بازسازی اعتماد اجتماعی و اصلاح سیاستهای ارتباطی توجه کنند.
او در ادامه هفت نظریه مهم در حوزه روابطعمومی از جمله ارتباط دوسویه متقارن، نظریه شبکههای دیجیتال و روایتپردازی سازمانی را به عنوان چارچوبهای ضروری برای شرایط امروز دانشگاهها معرفی کرد.
ربیعی در پایان از شرکتکنندگان در این کارگاهها خواست تعریف خود از بحران و روابطعمومی، تجربههایشان در مواجهه با مسائل دانشجویی در دوره جنگ و نیز پیشنهادهای اصلاحی خود را ارائه دهند.
او در جمعبندی سخنان خود با قدردانی از مسئولان وزارت علوم و برگزارکنندگان این رویداد، بر نقش تعیینکننده روابطعمومیها در عبور جامعه از بحرانهای کنونی و تأثیرگذاری بر نسلهای آینده تأکید کرد.
جزئیات برگزاری کارگاه ارتباطات بحران
نخستین روز کارگاههای «ارتباطات بحران؛ اصول تولید محتوای سریع و اثربخش در شرایط بحرانی» با همکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی برگزار شد.
در این برنامه بیش از ۶۰۰ نفر از مسئولان و کارشناسان روابطعمومی و فرهنگی دانشگاههای سراسر کشور، همچنین مسئولان روابطعمومی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و نمایندگان دیگر دستگاههای اجرایی حضور داشتند.