مسیر تحول شرکت آمازون از یک مغازه کوچک کتابفروشی در گاراژ خانگی تا تبدیل شدن به سودآورترین و بزرگترین شرکت جهان، نمونهای برجسته از مدیریت راهبردی و نوآوری مداوم است.
تمرکز بیوقفه بر سه اصل کلیدی قیمت مناسب، تنوع کالا و ارسال سریع کالا باعث شده است تا این شرکت بازار خردهفروشی آنلاین و فیزیکی را به دست گیرد.
این مجموعه با تکیه بر خدمات ابری خود توانسته است بخش بزرگی از زیرساختهای اینترنتی دنیا را مدیریت کند و سود سرشاری را نصیب خود سازد که اکنون این منابع مالی در جهت توسعه فناوریهای پیشرفتهتر به کار گرفته میشوند.
بزرگترین برنامه راهبردی این شرکت برای حفظ جایگاه نخست در بازار جهانی، تمرکز بر هوش مصنوعی مولد و طراحی تراشههای سیلیکونی اختصاصی است. با سرمایهگذاریهای کلان در توسعه سختافزارها و همکاری با استارتاپهای پیشرو، این مجموعه تلاش میکند تا نیازهای پردازشی بزرگترین شرکتهای فناوری دنیا را برطرف کند.
با وجود چالشهای جدی نظیر قوانین ضد انحصار و انتقادها به شرایط کاری کارکنان، راهبرد تمرکز بر مشتری و سرمایهگذاریهای خطرپذیر در فناوریهای آینده، همچنان موتور محرک اصلی این کسبوکار به شمار میرود.
نویسنده: کریستین استولر، مدیر تحریریه رویدادهای زنده مجله فورچون
تاریخ انتشار: ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (July 28, 2026)
منبع انگلیسی: فورچون
منبع فارسی: شارا ـ شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – جف بزوس وانمود نمیکند که رسیدن به چنین روزی برایش کاملاً غیرقابل تصور بوده است.
البته زمانی که در سال ۱۹۹۵ در گاراژ خانهاش در شهر بلویو ایالت واشنگتن مشغول کار بود و پشت میزی دستساز که از یک در چوبی ساخته شده بود مینشست، احتمالاً هرگز تصور نمیکرد کتابفروشی کوچک اینترنتیاش روزی به بزرگترین شرکت جهان تبدیل شود.
آن روزها ذهن او بیشتر درگیر مسائل ساده اما حیاتی بود؛ اینکه چگونه سیمهای برق را به گونهای نصب کند که رایانهها و سرورها بدون آنکه فیوز خانه را قطع کنند، به کار خود ادامه دهند. یا شاید در همان روزها به این فکر میکرد که نام استارتاپ نوپایش را که ابتدا «کادابرا» بود، به «آمازون» تغییر دهد.
اما اکنون، سه دهه بعد، همان کسبوکار کوچک به شرکتی تبدیل شده که تقریباً همه چیز را در بر میگیرد؛ شرکتی که بنا بر گزارشها، روزانه به اندازه اداره پست ایالات متحده بستههای پستی جابهجا میکند، بخش خدمات ابری آن (AWS) زیرساخت نزدیک به یکسوم اینترنت جهان را تأمین میکند و سرانجام با پیشی گرفتن از همه رقبا، در صدر فهرست Fortune Global 500 قرار گرفته و به بزرگترین شرکت جهان از نظر درآمد تبدیل شده است.
بزوس در گفتوگو با مجله فورچون با آرامش میگوید:
«این اتفاق کاملاً هم غافلگیرکننده نبود.»
او در آوریل امسال، در حالی که دوباره پشت همان میز چوبی قدیمی دوران آغاز آمازون در اتاق کارش در واشنگتن دیسی نشسته بود، تأکید کرد که بزرگ شدن هرگز هدف اصلی آمازون نبوده است.
او گفت:
«من هرگز نمیخواهم به بزرگی شرکت افتخار کنیم؛ میخواهم به خدمترسانی به مشتریان افتخار کنیم. واقعیت این است که اگر واقعاً به بهترین شکل به مشتریان خدمت کنید، رشد شرکت نیز بهطور طبیعی حاصل خواهد شد.»
عبارت «وسواس نسبت به مشتری» سالهاست که به شعار اصلی جف بزوس تبدیل شده است؛ عبارتی که او در همین گفتوگو حدود ۱۰ بار آن را تکرار کرد.
از نگاه او، همین نگرش باعث شد آمازون بتواند به صدر فهرست سالانه بزرگترین شرکتهای جهان از نظر درآمد صعود کند؛ جایگاهی که بیش از یک دهه در اختیار والمارت بود.
برآوردها نشان میدهد آمازون طی چند سال آینده احتمالاً نخستین شرکتی خواهد بود که از مرز یک تریلیون دلار درآمد سالانه عبور میکند.
بزوس که همچنان یکی از ثروتمندترین افراد جهان به شمار میرود، در سال ۲۰۲۱ سمت مدیرعاملی را به اندی جسی، مدیر وقت بخش AWS، واگذار کرد؛ اما هنوز رئیس هیئتمدیره اجرایی آمازون است و مرتب درباره پروژههای آینده این شرکت از او سؤال میشود.
این پروژهها شامل اینترنت ماهوارهای، تبلیغات، خدمات سلامت و حوزههای متعدد دیگر است.
پاسخ او به همه این پرسشها تقریباً یکسان است:
«بله؛ همه اینها.»
اما به گفته بزوس، بزرگترین پروژه تاریخ آمازون، تسلط بر آینده هوش مصنوعی است.
آمازون در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۱ میلیارد دلار صرف سرمایهگذاریهای سرمایهای کرد و پیشبینی میکند این رقم در سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار برسد؛ سرمایهگذاری عظیمی که عمدتاً به توسعه زیرساختهای AWS و فناوری هوش مصنوعی مولد اختصاص یافته است.
این شرکت در آوریل امسال قرارداد چند میلیارد دلاری مهمی با شرکت متا امضا کرد تا متا برای توسعه سامانههای هوش مصنوعی خود از تراشههای Graviton آمازون استفاده کند.
از سوی دیگر، آمازون همکاری خود را با شرکت Anthropic نیز گسترش داده و متعهد شده است تا سقف ۲۵ میلیارد دلار در این استارتاپ هوش مصنوعی سرمایهگذاری کند؛ شرکتی که متقابلاً بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار از خدمات ابری آمازون خریداری خواهد کرد.
بزوس میگوید:
«برخی از خدمات ما به ستونهای پایدار کسبوکار تبدیل شدهاند؛ مانند Marketplace، Prime و AWS. اما اکنون احساس میکنم کسبوکار تراشههای ما و صنعت سیلیکون، در حال تبدیل شدن به ستون بعدی آمازون است.»
اگر این پیشبینی نیز مانند بسیاری از پیشبینیهای گذشته او درست از آب درآید، ممکن است اندازه کنونی آمازون در آینده چندان بزرگ هم به نظر نرسد.
البته شرکتی با این میزان سلطه بر بازار، همواره با چالشهایی نیز روبهرو است.
آمازون علاوه بر رقابت سنتی با والمارت در خردهفروشی، اکنون در رقابت جهانی هوش مصنوعی نیز با رقبای قدرتمندی مواجه شده است و تردیدی وجود ندارد که در برخی حوزهها هنوز فاصله خود را با دیگر بازیگران بزرگ فناوری به طور کامل جبران نکرده است.
به گفته ایمی وب، آیندهپژوه و استاد دانشکده کسبوکار دانشگاه نیویورک:
«همیشه این پرسش وجود دارد که آیا ده سال آینده آمازون به اندازه ده سال گذشته آن هیجانانگیز و تحولآفرین خواهد بود یا نه.»
با وجود تمام برنامههای جاهطلبانه آینده، بزوس میگوید بیش از هر چیز بر آنچه تغییر نخواهد کرد تمرکز دارد.
از نگاه او سه اصل بنیادین همچنان قلب تپنده آمازون هستند:
- قیمتهای پایین
- تحویل سریع کالا
- تنوع بسیار گسترده محصولات
او معتقد است همین اصول، چه در فروش کتاب و مواد غذایی و چه در بازار تراشهها و زیرساختهای ابری، همچنان مزیت رقابتی آمازون را شکل میدهند.
به گفته بزوس:
«غیرممکن است مشتری روزی به من بگوید: “جف، من عاشق آمازون هستم؛ فقط ای کاش سفارشها را کمی دیرتر تحویل میدادید.” یا بگوید: “کاش قیمتها کمی بالاتر بود.” وقتی میدانید مشتری همیشه همین چیزها را میخواهد، میتوانید تمام انرژی خود را روی بهبود همانها متمرکز کنید.»
از یک استارتاپ پرریسک تا غولی جهانی
امروز شاید موفقیت آمازون اجتنابناپذیر به نظر برسد، اما در میانه دهه ۱۹۹۰ متقاعد کردن سرمایهگذاران برای سرمایهگذاری روی یک فروشگاه کاملاً اینترنتی کار بسیار دشواری بود.
جف بزوس به یاد میآورد که پیش از راهاندازی آمازون در سال ۱۹۹۵، ابتدا مجبور بود برای بسیاری از سرمایهگذاران توضیح دهد که اصلاً «اینترنت» چیست.
او برای جذب تنها یک میلیون دلار سرمایه اولیه با حدود ۶۰ سرمایهگذار مذاکره کرد.
در نهایت فقط ۲۲ نفر حاضر شدند سرمایهگذاری کنند و هر یک حدود ۵۰ هزار دلار در این کسبوکار نوپا سرمایه گذاشتند.
ورود به بورس؛ آغاز تردیدها
تنها دو سال بعد، در ۱۵ مه ۱۹۹۷، آمازون وارد بورس شد.
سهام این شرکت با قیمت ۱۸ دلار عرضه شد و ارزش کل آن در آن زمان حدود ۴۴۰ میلیون دلار برآورد میشد.
امروز ارزش بازار آمازون به حدود ۲.۶ تریلیون دلار رسیده است.
با این حال، آن روزها کمتر کسی به آینده این شرکت خوشبین بود.
مجله اقتصادی Barron’s در سال ۱۹۹۹ روی جلد خود با تیتر معروف Amazon.bomb این پرسش را مطرح کرد که آیا این شرکت اصلاً روزی به سودآوری خواهد رسید یا خیر.
«اگر سهام آمازون را نگه میداشتید، تقریباً غیرمنطقی بود»
مارک ماهانی، تحلیلگر شرکت Evercore ISI، میگوید:
«همه امروز میگویند اگر در زمان عرضه اولیه سهام آمازون را خریده بودید، اکنون ثروتمند بودید. اما واقعیت این است که اگر کسی آن زمان سهام آمازون را میخرید و در تمام این سالها نگه میداشت، تقریباً رفتاری غیرمنطقی انجام داده بود.»
او توضیح میدهد که در آن زمان:
- شرکت هنوز بسیار نوپا بود؛
- مدل کسبوکارش اثبات نشده بود؛
- هیچ سابقهای از سودآوری نداشت؛
- و جف بزوس نیز هیچ تجربهای در اداره یک شرکت بزرگ نداشت.
حتی خود بزوس هم چنین آیندهای را پیشبینی نمیکرد
بزوس نیز اذعان میکند که رشد آمازون فراتر از هر پیشبینی منطقی بوده است.
او میگوید:
«در آن زمان هیچکس نمیتوانست ابعاد تحولاتی را که قرار بود رخ دهد پیشبینی کند. اگر هم کسی چنین پیشبینیای میکرد، احتمالاً او را به بیمارستان روانی میفرستادند، چون حرفش باورکردنی نبود.»
نقطه عطف واقعی؛ تولد AWS
آمازون تا اوایل دهه ۲۰۰۰ هنوز سودآور نشده بود؛ حتی پس از آنکه فروش خود را از کتاب به طیف گستردهای از کالاها گسترش داد.
اما اتفاقی که مسیر تاریخ شرکت را تغییر داد، راهاندازی Amazon Web Services (AWS) در سال ۲۰۰۶ بود.
AWS مفهوم رایانش ابری را متحول کرد و بهتدریج به ستون اصلی درآمد و سودآوری آمازون تبدیل شد.
امروزه میلیونها شرکت، سازمان و دولت در سراسر جهان از زیرساختهای AWS استفاده میکنند؛ از پخش فیلم در نتفلیکس گرفته تا ثبت سفارش غذا در DoorDash.
در سال ۲۰۲۵:
- درآمد AWS با ۲۰ درصد رشد به ۱۲۸.۷ میلیارد دلار رسید.
- سود عملیاتی این بخش نیز به ۴۵.۶ میلیارد دلار افزایش یافت.
زنجیرهای از نوآوریهای موفق
موفقیت آمازون فقط به AWS محدود نبود.
در دو دهه بعد، این شرکت مجموعهای از خدمات و محصولات را عرضه کرد که هر کدام صنعت خود را متحول کردند.
Prime
در سال ۲۰۰۵، آمازون سرویس Prime را راهاندازی کرد.
این سرویس ابتدا فقط ارسال رایگان دو روزه کالا را ارائه میداد، اما بعدها به یک اکوسیستم کامل شامل:
- خرید آنلاین،
- موسیقی،
- فیلم،
- مواد غذایی،
- و خدمات متعدد دیگر
تبدیل شد و اکنون بیش از ۲۰۰ میلیون مشترک دارد.
Kindle
در سال ۲۰۰۷ کتابخوان الکترونیکی Kindle معرفی شد.
این محصول صنعت نشر را وارد عصر دیجیتال کرد و آمازون را به بازیگر اصلی بازار کتابهای الکترونیکی تبدیل ساخت.
Prime Video
در سال ۲۰۱۱، آمازون سرویس پخش ویدئو را به عضویت Prime اضافه کرد.
دو سال بعد نیز تولید اختصاصی فیلمها و سریالهای خود را آغاز کرد.
در سال ۲۰۱۵ سریال Transparent موفق شد دو جایزه مهم امی را برای آمازون به ارمغان بیاورد.
ورود به هالیوود
در سال ۲۰۲۲ آمازون استودیوی مشهور MGM را با مبلغ ۸.۵ میلیارد دلار خرید.
این معامله باعث شد آمازون:
- مالک بیش از ۴ هزار فیلم شود؛
- امتیاز مجموعه فیلمهای جیمز باند را در اختیار بگیرد؛
- و به یکی از بازیگران اصلی صنعت سرگرمی تبدیل شود.
ورود به فروشگاههای فیزیکی
آمازون که فعالیت خود را کاملاً اینترنتی آغاز کرده بود، در سال ۲۰۱۷ با خرید فروشگاههای زنجیرهای Whole Foods به ارزش ۱۳.۷ میلیارد دلار وارد خردهفروشی فیزیکی نیز شد.
این معامله بیش از ۴۰۰ فروشگاه را به شبکه آمازون اضافه کرد.
چرا مشتریان آمازون را ترک نمیکنند؟
سونیل گوپتا، استاد دانشکده کسبوکار هاروارد، معتقد است راز موفقیت آمازون نسخه جدیدی از مدل اقتصادی معروف «تیغ و تیغه» است.
در این مدل، یک محصول اصلی با سود اندک یا حتی زیان فروخته میشود تا مشتری بعدها محصولات یا خدمات سودآورتری خریداری کند.
اما آمازون این مدل را وارد مرحله جدیدی کرده است.
به گفته گوپتا:
«آمازون نشان داد محصول اولیه و محصول سودآور حتی لازم نیست در یک صنعت باشند. ممکن است من از طریق فیلم یا خدمات سرگرمی مشتری را جذب کنم، اما سود اصلی را از خریدهای بعدی او در فروشگاه اینترنتی به دست آورم.»
به بیان دیگر، آمازون تمام خدمات خود را به یک اکوسیستم واحد تبدیل کرده است؛ اکوسیستمی که خروج از آن برای مشتری بسیار دشوار است.
فرهنگ سازمانی؛ موتور اصلی موفقیت
جف بزوس معتقد است عامل اصلی موفقیت آمازون نه فناوری، بلکه فرهنگ سازمانی آن است.
او میگوید:
«بسیاری از شرکتها ادعا میکنند مشتریمحور هستند، اما در واقع رقیبمحورند. تا زمانی که عاشق نوآوری نباشید، نمیتوانید واقعاً مشتریمحور باشید. باید دائماً چیزهای جدید خلق کنید و آمازون از نظر فرهنگی در هر دو زمینه بسیار توانمند است.»
به باور او، بزرگترین تهدید آینده آمازون این است که روزی این اصول را فراموش کند.
بزوس هشدار میدهد:
«اگر روزی وسواس خود نسبت به مشتری را از دست بدهیم، اگر نوآوری را کنار بگذاریم و به جای آینده فقط به منافع کوتاهمدت فکر کنیم، شاید مدتی همچنان به حرکت ادامه دهیم، اما در نهایت مسیر سقوط آغاز خواهد شد.»
فرهنگ کاری آمازون؛ محیطی سخت اما نتیجهمحور
بیل کار، معاون پیشین بخش رسانههای دیجیتال آمازون که اکنون بهعنوان مشاور فعالیت میکند، معتقد است هیچ شرکتی تا ابد در اوج باقی نمیماند.
او با اشاره به سخنان خود جف بزوس میگوید:
«حتی خود جف هم بارها گفته است که روزی آمازون مانند پرنده دودو منقرض خواهد شد. آمازون هم روزی از بین میرود؛ این سرنوشت همه شرکتهاست.»
شاید دقیقاً به همین دلیل است که فرهنگ سازمانی آمازون همواره بر سرعت، رقابت و نوآوری بیوقفه استوار بوده است.
در سال ۲۰۱۵ روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی مشهور، محیط کار آمازون را «فرساینده» توصیف کرد و نوشت کارکنان اداری این شرکت تشویق میشوند ایدههای یکدیگر را بهشدت نقد کنند، ساعتهای طولانی کار کنند و حتی نیمهشب نیز به ایمیلها و پیامهای کاری پاسخ دهند.
در آن زمان آمازون اعلام کرد که این گزارش، تصویری ناقص و فاقد زمینه لازم از فرهنگ کاری شرکت ارائه کرده است.
«همه فقط روی ساختن شرکت تمرکز داشتند»
جف ویلکه، مدیرعامل پیشین بخش جهانی مصرفکنندگان آمازون، روایت متفاوتی ارائه میدهد.
او میگوید:
«بسیاری دوست دارند درباره اختلافها و درگیریهای مدیران ارشد آمازون داستان بشنوند، اما واقعیت این است که در تمام ۲۲ سال حضورم، تقریباً همه فقط سرشان پایین بود و روی ساختن شرکت تمرکز داشتند.»
به گفته او، یکی از ویژگیهای برجسته آمازون همکاری نزدیک میان مدیران ارشد بود؛ موضوعی که به رشد سریع شرکت کمک کرد.
حتی نوآوری هم باید مدیریت شود
ویلکه خاطرهای نقل میکند که نشان میدهد گاهی حتی نوآوری بیش از حد نیز میتواند مشکلساز شود.
او متوجه شده بود که کارکنانش زیر حجم عظیمی از پروژهها و اولویتهای مختلف گرفتار شدهاند.
به گفته او:
«اگر همه چیز اولویت اول باشد، در واقع هیچ چیز اولویت اول نیست.»
او این نگرانی را با جف بزوس در میان گذاشت.
بزوس پذیرفت که شاید حجم پروژهها بیش از ظرفیت سازمان شده باشد، اما همزمان از مدیران خواست راهی پیدا کنند تا سازمان بتواند کارهای بیشتری را با همان کیفیت انجام دهد.
ویلکه میگوید:
«جف همیشه در حال بازآفرینی خودش بود و همزمان تلاش میکرد ظرفیت کل سازمان را نیز افزایش دهد.»
«آمازون جای راحتی برای کار نیست»
بیل کار نیز تأکید میکند که کار در آمازون بسیار سخت است.
او میگوید:
«آمازون هم جای سختی برای کار کردن است و هم جای سختی برای ترک کردن. ساختن کسبوکاری میلیارد دلاری از نقطه صفر با کار روزانه از ساعت ۹ تا ۵ و بدون فشار امکانپذیر نیست.»
هوش مصنوعی؛ بزرگترین سرمایهگذاری تاریخ آمازون
امروز بزرگترین موتور رشد آمازون، هوش مصنوعی است.
این شرکت قصد دارد تنها در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ میلیارد دلار برای زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی هزینه کند.
این رقم، آمازون را در صدر رقابت سرمایهگذاری شرکتهای بزرگ فناوری قرار داده است.
تحلیلگران پیشبینی میکنند مجموع سرمایهگذاری غولهای فناوری جهان در حوزه زیرساختهای هوش مصنوعی طی سال ۲۰۲۶ از ۷۰۰ میلیارد دلار فراتر رود.
رقابت با انویدیا و AMD
آمازون طی سالهای اخیر توسعه تراشههای اختصاصی خود را با جدیت دنبال کرده است.
دو محصول مهم این شرکت عبارتاند از:
- Trainium
- Graviton
این تراشهها رقیب مستقیم محصولات شرکتهایی مانند:
- انویدیا
- AMD
به شمار میروند.
جف بزوس درباره اهمیت این تراشهها میگوید:
«تمام این انقلاب هوش مصنوعی بر پایه تراشهها بنا شده است.»
او همچنین اعلام کرد نسل جدید تراشه اختصاصی آمازون با نام Trainium4 سال آینده معرفی خواهد شد.
آیا آمازون در رقابت هوش مصنوعی عقب افتاده بود؟
با وجود پیشگامی آمازون در رایانش ابری، بسیاری معتقد بودند این شرکت در آغاز موج هوش مصنوعی مولد نسبت به رقبایی مانند مایکروسافت و گوگل کندتر عمل کرده است.
مارک اشمولیک، تحلیلگر مؤسسه برنشتاین، در اکتبر ۲۰۲۵ نوشته بود:
«AWS در رقابت هوش مصنوعی در آخرین جایگاه قرار دارد.»
اما تنها چند ماه بعد نظر خود را تغییر داد.
او در آغاز سال ۲۰۲۶ آمازون را یکی از مهمترین گزینههای سرمایهگذاری معرفی کرد و اعلام کرد AWS توانسته روند عقبماندگی خود را معکوس کند.
اندی جسی؛ مدیرعاملی برای عصر هوش مصنوعی
بسیاری از تحلیلگران معتقدند انتخاب اندی جسی بهعنوان مدیرعامل، تصمیمی کاملاً درست بوده است.
لورا مارتین، تحلیلگر ارشد شرکت Needham، میگوید:
«در شرایط فعلی، اندی جسی حتی مدیرعامل مناسبتری نسبت به جف بزوس است، زیرا این دوره، عصر رایانش ابری است و جسی دقیقاً از دل همین کسبوکار آمده است.»
«هوش مصنوعی همه تجربههای مشتری را تغییر خواهد داد»
اندی جسی نیز در گفتوگو با فورچون تأکید میکند:
«هوش مصنوعی تقریباً تمام تجربههایی را که امروز مشتریان میشناسند دگرگون خواهد کرد و دهها تجربه کاملاً جدید نیز خلق خواهد شد.»
او ادامه میدهد:
«امروز کلید اصلی قدرت پردازش، تراشهها هستند و کسبوکار تراشههای آمازون که طی یک دهه گذشته ایجاد شده، اکنون با سرعت بسیار بالایی در حال رشد است.»
رشدی بسیار سریعتر از AWS
جسی در گزارش عملکرد سهماهه نخست شرکت آماری جالب ارائه کرد.
به گفته او، درآمد سالانه کسبوکار هوش مصنوعی AWS تنها طی سه سال نخست فعالیت خود به بیش از ۱۵ میلیارد دلار رسیده است.
این رقم حدود ۲۶۰ برابر درآمد AWS در سه سال نخست فعالیتش است؛ زمانی که خود AWS سریعترین کسبوکار در حال رشد تاریخ صنعت فناوری محسوب میشد.
به بیان دیگر، کسبوکار هوش مصنوعی آمازون حتی با سرعتی بسیار بیشتر از AWS در حال توسعه است.
بسیاری از ناظران معتقدند موج هوش مصنوعی میتواند بزرگترین فرصت رشد تاریخ آمازون باشد؛ موجی که حتی از انقلاب رایانش ابری نیز گستردهتر خواهد بود.
همه از بزرگتر شدن آمازون استقبال نمیکنند
در کنار تحسینهای فراوان، منتقدان نیز کم نیستند.
استیسی میچل، مدیر اجرایی مشترک مؤسسه غیرانتفاعی «خوداتکایی محلی»، یکی از شناختهشدهترین منتقدان آمازون است.
او معتقد است:
«آمازون نوآوریهای مهمی را وارد بازار کرد، اما همزمان از تغییرات سیاستهای عمومی نیز بهره برد تا مزیتی چشمگیر نسبت به کسبوکارهای کوچک به دست آورد.»
به اعتقاد او، این روند در نهایت به سلطه آمازون بر بازار انجامیده و هم به رقابت سالم و هم به مصرفکنندگان آسیب زده است.
پرونده انحصارطلبی
در سال ۲۰۲۳، کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) به همراه دادستانهای کل ۱۷ ایالت آمریکا از آمازون شکایت کردند.
در این شکایت، آمازون متهم شد که با سوءاستفاده از قدرت بازار خود:
- رقابت را محدود کرده است؛
- قیمتها را برای مصرفکنندگان افزایش داده است؛
- و هزینههای سنگینی به صدها هزار فروشنده فعال در پلتفرم خود تحمیل کرده است.
جان نیومن، معاون وقت اداره رقابت FTC، آمازون را چنین توصیف کرد:
«انحصارگری که از قدرت خود برای افزایش قیمتها و تحمیل هزینههای گزاف به فروشندگان استفاده میکند.»
قرار است رسیدگی به این پرونده در سال ۲۰۲۷ آغاز شود.
آیا انحصار به زیان مشتریان است؟
حتی اگر دادگاه در نهایت آمازون را انحصارگر تشخیص ندهد، بسیاری از اقتصاددانان معتقدند هرچه رقابت در یک بازار کمتر شود، کیفیت خدمات و منافع مصرفکنندگان نیز کاهش مییابد.
استیسی میچل در اینباره میگوید:
«اگر میخواهیم ویژگیهایی را که مردم در آمازون دوست دارند حفظ کنیم، خود آمازون باید با رقبای واقعی روبهرو شود.»
رابطه پیچیده آمازون با کارکنان
در سالهای اخیر، رابطه آمازون با نیروی انسانی خود نیز به یکی از موضوعات بحثبرانگیز تبدیل شده است.
این شرکت با توسعه سیستمهای پیشرفته:
- پایش عملکرد کارکنان،
- اتوماسیون،
- افزایش سرعت پردازش سفارشها،
- و بهینهسازی بهرهوری،
نقش مهمی در تغییر بازار کار آمریکا ایفا کرده است.
اما منتقدان میگویند همین سیاستها فشار کاری کارکنان را نیز افزایش داده است.
در سالهای اخیر:
- بسیاری از کارکنان انبارهای آمازون برای تشکیل اتحادیههای کارگری تلاش کردهاند.
- مطالبات گستردهای درباره بهبود شرایط کاری مطرح شده است.
آمازون در پاسخ اعلام کرده میلیاردها دلار برای ارتقای ایمنی محیطهای کاری خود سرمایهگذاری کرده است.
از سوی دیگر، این شرکت طی یک سال گذشته نزدیک به ۳۰ هزار شغل اداری را نیز حذف کرده است.
چالشهای شخصی جف بزوس
خود جف بزوس نیز طی سالهای اخیر بارها در مرکز توجه رسانهها قرار گرفته است.
او علاوه بر مدیریت آمازون، به دلیل مالکیت روزنامه واشنگتنپست و همچنین مواضعش در قبال رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، با انتقادهایی روبهرو شده است.
تمرکز بر آینده؛ بلو اوریجین و پرومتئوس
با وجود ادامه حضور در آمازون، بخش قابلتوجهی از انرژی بزوس اکنون صرف پروژههای دیگرش میشود.
بلو اوریجین
شرکت فضایی Blue Origin همچنان یکی از مهمترین پروژههای اوست.
اگرچه این شرکت در ماه مه ۲۰۲۶ با انفجار یکی از موشکهای خود مواجه شد، اما طبق گزارشها اکنون در حال جذب ۱۰ میلیارد دلار سرمایه با ارزشی معادل ۱۳۰ میلیارد دلار است.
پرومتئوس؛ استارتاپ مخفی هوش مصنوعی
پروژه مهم دیگر بزوس، استارتاپی نسبتاً محرمانه با نام Prometheus است.
گفته میشود ارزش این شرکت اکنون از ۴۰ میلیارد دلار فراتر رفته است.
بزوس درباره هدف این شرکت میگوید:
«هدف ما کوتاه کردن فاصله میان رؤیا و ساختن است.»
به گفته او، پرومتئوس در حال توسعه ابزارهای هوش مصنوعی است که به مهندسان کمک میکنند محصولات پیچیده را بسیار سریعتر طراحی و تولید کنند.
اختراع؛ موتور اصلی ثروت بشر
جف بزوس در پایان گفتوگوی خود با فورچون، بار دیگر به مهمترین باور زندگی حرفهایاش اشاره میکند.
او میگوید:
«اگر از زاویهای وسیعتر نگاه کنیم، تمام ثروتی که تمدن بشری تولید کرده، حاصل اختراع و نوآوری است.»
و سپس میافزاید:
«دنیا هنوز پر از چیزهایی است که باید اختراع شوند.»
جمعبندی
داستان آمازون، صرفاً روایت رشد یک فروشگاه اینترنتی نیست؛ بلکه داستان شرکتی است که با تمرکز مداوم بر مشتری، سرمایهگذاری بلندمدت، نوآوری مستمر و پذیرش ریسکهای بزرگ، توانست طی سه دهه از یک استارتاپ کوچک مستقر در گاراژی در شهر بلویو به بزرگترین شرکت جهان از نظر درآمد تبدیل شود.
با این حال، آینده آمازون تنها به سرمایهگذاریهای عظیم در هوش مصنوعی و توسعه تراشههای اختصاصی وابسته نیست. این شرکت همزمان باید به چالشهای مهمی مانند رقابت فشرده در بازار فناوری، اتهامهای انحصارطلبی، فشارهای قانونگذاران، مطالبات کارکنان و حفظ فرهنگ نوآوری پاسخ دهد.
جف بزوس همچنان معتقد است تنها راه ماندگاری، پایبندی به همان اصولی است که آمازون را از یک کتابفروشی اینترنتی به غولی جهانی تبدیل کرد: وسواس نسبت به مشتری، نوآوری مستمر و نگاه بلندمدت. از دید او، اگر این اصول حفظ شوند، آمازون میتواند همچنان یکی از تعیینکنندهترین بازیگران اقتصاد دیجیتال و عصر هوش مصنوعی باقی بماند؛ اما اگر آنها را از دست بدهد، حتی بزرگترین شرکت جهان نیز از خطر افول مصون نخواهد بود.