تغییر ذائقه مخاطب؛ از ارزش های خبری تا نیازهای معیشتی
دکتر سعید معادی عضو هیات مدیره انجمن متخصصان روابط‌عمومی

📰 تغییر ذائقه خبری مخاطبان؛ چرا معیشت به مهم‌ترین موضوع خبری مردم تبدیل شده است؟

تورم، کاهش قدرت خرید و افزایش هزینه‌های زندگی، الگوی مصرف اخبار را در جامعه تغییر داده‌اند. در شرایطی که تأمین نیازهای اساسی به دغدغه اصلی خانوارها تبدیل شده است، اخبار مرتبط با قیمت کالاهای ضروری، هزینه‌های معیشتی و ناترازی درآمد و هزینه، بیش از اخبار سرگرمی و حاشیه‌ای مورد توجه افکار عمومی قرار می‌گیرند.

این تحول را می‌توان با تکیه بر نظریه سلسله‌مراتب نیازهای آبراهام مزلو تحلیل کرد. رسانه‌ها برای حفظ ارتباط با مخاطبان باید ارزش‌های خبری را متناسب با شرایط اقتصادی و نیازهای واقعی جامعه بازتعریف کنند.


شبکه اطلاع‌رسانی روابط‌عمومی‌ ایران (شارا) – پدیده‌ای که این روزها در ترددهای روزمره در سطح خیابان و جامعه توجه هر ناظر دقیقی را به خود جلب می کند، دگرگونی محسوس در گفت وگوهای عمومی است؛ گعده های روزمره، مباحث ها و تبادل اخبار، و کارشناسی و تحلیل هایی که در مواجهه با اخبار رسانه ها و شبکه های اجتماعی شکل می گیرد.

در ادبیات کلاسیک روزنامه نگاری، ارزش های خبری همچون شهرت، فراوانی، مجاورت، جغرافیا، استثنا و شگفتی، مهمترین مؤلفه های کانون توجه برای تولید و مصرف خبر به شمار میروند. اما به کارگیری این ارزشها و پررنگ کردن آنها به عنوان مرکز ثقل جذب مخاطب، دیگر صرفاً تابع تکنیک و ویژگیهای حرفه ای و علمی نیست. واقعیت آن است که متغیرهای دیگری نیز در این معادله نقشی تعیین کننده دارند؛ شرایط اقتصادی و اجتماعی، به ویژه آن دسته از عوامل که بیشترین سهم را در اقتصاد خرد و منافع فردی و خانوادگی ایفا می کنند. در قالب سبد زندگی خانوار — از حیث کالا و مواد مصرفی و هزینه ها — این عوامل در بستر تورمی افسارگسیخته، به جدی ترین و مؤثرترین محرک های تمرکز و توجه مخاطبان بدل شده اند.

در شرایط عادی و وضعیت نسبتاً باثبات اقتصادی، با شیب ملایم تورم، رونق کسب وکار، تعادل نسبی درآمد و هزینه و رفاه نسبی، ذائقه آحاد مردم در سطوح مختلف اجتماعی، تحصیلی، جنسی و سنی معطوف به اخبار حوادث، سرگرمی و ورزش، و به ویژه اخبار زرد و لایه های زندگی خصوصی سلبریتی ها و چهره های سینمایی، ورزشی، اقتصادی و سیاسی است. عکس خوان ها، تیترخوان ها و خبرخوان ها نیز در همین اولویتبندی جای می گیرند.

امروز اما با یک گشت وگذار معمولی در معابر و خیابانها، یا در محیط های سازمانی و گفت وگوهای خانوادگی، به وضوح درمی یابیم که محور و کانون توجه افکار عمومی و مردم کوچه و بازار، معطوف به اخباری است که مستقیماً به سبد زندگی و مایحتاج ضروری آنان پیوند خورده است. تحلیل های کف خیابان و نقطه نظرات کارشناسی، توأم با نگرانی از ناترازی درآمد و هزینه و عدم تعادل اقتصادی روزانه و ماهانه، پیامآور یک واقعیت بنیادین است: ذائقه خبری مردم، به شدت تحت تأثیر نیازهای فیزیولوژیکِ مطرح شده در هرم مازلو قرار گرفته است، نه صرفاً ارزشهای خبریِ تعریف شده در نظریه های رسانه ای. این تغییر، نه یک سلیقه گذرای موقتی، بلکه نشانه ای از جابه جایی در سلسله مراتب نیازهای مخاطب است و این تغییر می تواند تائید مجدد بر سلسله مراتب هرم نیازهای طرح شده از سوی مازلو باشد و اگر افکار عمومی و مردم در هر سطحی از نیاز ها متوقف شوند تا زمانی که نیاز مرتفع و اشباع نشود نیاز طبقه و مرتبه دیگر نمی تواند محرک و ایجاد انگیزه نماید و به نظر افکار عمومی و مردم حسب شرایط و وضعیت اقتصادی و مشکلات تامین ناشی از تورم سرسام آور بیشترین توجه را معطوف اخباری می کنند که به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر زندگی روزمره آنان تاثید دارد

این جابه جایی در ذائقه مخاطب، برای رسانه ها یک هشدار جدی و یک فرصت راهبردی همزمان است. رسانه ای که همچنان بر ارزش های خبریِ کلاسیک و اخبار زرد و سرگرمی اصرار ورزد، در عمل از نیازهای زیستی و معیشتی مخاطب خود غافل مانده و به تدریج از دایره توجه افکار عمومی خارج خواهد شد. در مقابل، رسانه های موفق آنهایی خواهند بود که اولویت های پوشش خبری خود را با سبد زندگی خانوار و نیاز های اساسی مخاطب و افکار عمومی همسو کنند؛ از گزارش های دقیق درباره قیمت کالاهای اساسی و هزینه های معیشتی گرفته تا تحلیل های کارشناسی درباره ناترازی درآمد و هزینه. این به معنای کنارگذاشتن ارزشهای خبری نیست، بلکه بازتعریف آنها در بستر واقعیت های اقتصادی روز است. رسانه ها باید بیاموزند که در شرایط تورمی، خبرِ مرتبط با معیشت، خودِ خبرِ اصلی است؛ و هرچه زودتر این واقعیت را درک کنند، زودتر می توانند جایگاه خود را در قلب مخاطب حفظ کنند.