آنچه ژاپن درباره سازگاری با تغییرات اقلیمی و نقش کسب‌وکارها به جهان می‌آموزد

ژاپن نشان می‌دهد که سازمان‌ها و دولت‌ها نمی‌توانند برای مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی منتظر اجماع جهانی بمانند. سازگاری با گرمای شدید، بارش‌های سیل‌آسا و سایر مخاطرات اقلیمی باید به بخشی از سیاست‌گذاری، مدیریت نیروی انسانی، عملیات کسب‌وکار، زیرساخت و برنامه‌ریزی سازمانی تبدیل شود؛ هرچند سازگاری به‌تنهایی جایگزین کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای نیست.

تغییرات اقلیمی دیگر موضوعی مربوط به آینده نیست. موج‌های گرما، بارش‌های شدید، سیلاب‌ها و سایر رخدادهای آب‌وهوایی اکنون به‌طور مستقیم زندگی مردم، محیط‌های کاری، زیرساخت‌ها و فعالیت‌های اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

ژاپن یکی از کشورهایی است که این واقعیت را جدی گرفته و تلاش کرده است خود را نه‌تنها برای مقابله با بلایای طبیعی، بلکه برای سازگاری با شرایط اقلیمی جدید آماده کند.

نویسنده گزارش «سی‌ای‌او دیلی» که به‌تازگی از ژاپن بازدید کرده، از تجربه حضور در توکیو در گرمای ۳۹٫۱ درجه سانتی‌گراد می‌گوید؛ دمایی که تقریباً به محدوده‌ای می‌رسد که ژاپن برای روزهای بالای ۴۰ درجه سانتی‌گراد از عنوان «کوکوشوبی» یا «روز به‌شدت داغ» استفاده می‌کند.

هم‌زمان، تابستان امسال بارش‌های سیل‌آسا نیز بخش‌هایی از کشور را تحت تأثیر قرار داده است. بارندگی تاریخی در استان چیبا در هفته گذشته موجب گرفتارشدن مسافران، اختلال در برق‌رسانی و مرگ دست‌کم ۸ نفر شد.

با این حال، ژاپن صرفاً کشوری نیست که با یک تابستان گرم دیگر مواجه شده باشد. این کشور به یکی از پیشرفته‌ترین نمونه‌های جهان در زمینه سازگاری با تغییرات اقلیمی تبدیل شده است.

تغییر محیط کار در برابر گرمای شدید

سازگاری با تغییرات اقلیمی از محیط کار آغاز شده است. ژاپن سال گذشته مقررات مربوط به پیشگیری از گرمازدگی در محیط‌های کاری را تقویت کرد و کارفرمایان را موظف ساخت سازوکارهایی برای گزارش‌دهی، خنک‌سازی و واکنش پزشکی در اختیار داشته باشند.

شرکت‌ها نیز اقدامات عملی متعددی انجام داده‌اند.

شرکت پیمانکاری اوبایاشی ساعات فعالیت پروژه‌های ساختمانی در معرض گرما را در تابستان امسال از برنامه معمول ۸ صبح تا ۵ عصر به ساعت ۷ صبح تا ۱ بعدازظهر تغییر داده است.

شرکت راه‌آهن سیبو نیز فضاهای استراحت مجهز به تهویه مطبوع و یخچال ایجاد کرده است. برخی شرکت‌ها نیز لباس‌های خنک‌کننده، قرص‌های نمک، پنکه و تجهیزات پایش گرما در اختیار کارکنان قرار می‌دهند.

این اقدامات نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی چگونه می‌تواند حتی الگوهای سنتی محیط کار را تغییر دهد.

فناوری در خدمت سازگاری

ژاپن همچنین از فناوری برای کاهش آسیب‌پذیری نیروی انسانی استفاده می‌کند.

یکی از نمونه‌ها، استفاده فزاینده از ربات‌ها در کشاورزی است؛ اقدامی که در وهله نخست برای جبران کاهش جمعیت کشاورزان انجام می‌شود، اما مزیت دیگری نیز دارد: ربات‌ها در برابر گرمای شدید آسیب‌پذیری انسانی ندارند.

این تجربه نشان می‌دهد که فناوری می‌تواند در کنار افزایش بهره‌وری، به ابزاری برای مدیریت ریسک‌های ناشی از تغییرات اقلیمی نیز تبدیل شود.

سازگاری، جایگزین کاهش انتشار نیست

با این حال، یک مرز مهم وجود دارد.

تغییر ساعات کاری، جابه‌جایی زمان مسابقات ورزشی، تغییر الگوی کشت محصولات یا اصلاح روش‌های ماهیگیری، هرچند برای سازگاری با شرایط جدید ضروری هستند، اما ریشه‌های تغییرات اقلیمی را از بین نمی‌برند.

سازگاری می‌تواند میزان آسیب‌پذیری جوامع و سازمان‌ها را کاهش دهد؛ اما نمی‌تواند جایگزین کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای شود.

این موضوع از منظر اقتصادی نیز اهمیت زیادی دارد. برآورد شرکت آلینز نشان می‌دهد کشورهایی مانند فرانسه، ایتالیا و اسپانیا ممکن است تا سال ۲۰۳۰ با کاهش انباشته تولید ناخالص داخلی ناشی از گرما به میزان حداکثر ۷ درصد مواجه شوند.

بنابراین، تغییرات اقلیمی فقط یک مسئله زیست‌محیطی نیست؛ بلکه یک ریسک اقتصادی و مدیریتی نیز محسوب می‌شود.

چرا کسب‌وکارها نمی‌توانند منتظر بمانند؟

یکی از پرسش‌های مهم مطرح‌شده در این گزارش، سکوت نسبی بخش خصوصی، به‌ویژه در آمریکا، در برابر تشدید آثار تغییرات اقلیمی است.

عقب‌نشینی سیاست‌های اقلیمی، واکنش‌های منفی نسبت به رویکردهای محیط‌زیستی، اجتماعی و حکمرانی و همچنین نگرانی درباره افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از توسعه هوش مصنوعی، از جمله عواملی هستند که ممکن است بر رویکرد شرکت‌ها تأثیر گذاشته باشند.

اما تجربه ژاپن پیام دیگری دارد: کسب‌وکارها نمی‌توانند منتظر بمانند تا جهان درباره تغییرات اقلیمی به توافق کامل برسد.

شرکت‌ها باید هم‌زمان دو مسیر را دنبال کنند؛ از یک سو کاهش آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های خود و از سوی دیگر آماده‌شدن برای پیامدهای اقلیمی که اکنون در حال وقوع هستند.

درس ژاپن برای مدیران و روابط‌عمومی

تجربه ژاپن برای مدیران و متخصصان روابط‌عمومی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

تغییرات اقلیمی دیگر صرفاً موضوعی برای واحد محیط‌زیست یا مسئولیت اجتماعی سازمان نیست. این مسئله با ایمنی کارکنان، مدیریت بحران، ارتباطات داخلی، تداوم کسب‌وکار، شهرت سازمانی، اعتماد ذی‌نفعان و حتی ارزش اقتصادی شرکت ارتباط پیدا کرده است.

روابط‌عمومی می‌تواند در این میان نقش مهمی ایفا کند؛ از شناسایی نگرانی‌های ذی‌نفعان و طراحی ارتباطات بحران گرفته تا آموزش کارکنان، اطلاع‌رسانی درباره اقدامات سازمان و کمک به ایجاد یک روایت معتبر درباره عملکرد اقلیمی شرکت.

در چنین شرایطی، سکوت نیز یک انتخاب ارتباطی است؛ انتخابی که ممکن است در بلندمدت هزینه اعتباری داشته باشد.

جمع‌بندی

ژاپن نشان می‌دهد که سازگاری با تغییرات اقلیمی باید از یک مفهوم کلی و سیاستی به مجموعه‌ای از اقدامات واقعی در محیط کار، زیرساخت، فناوری و مدیریت کسب‌وکار تبدیل شود.

مهم‌ترین درس این تجربه برای مدیران آن است که نباید برای اقدام منتظر بمانند.

تغییرات اقلیمی در حال تغییر قواعد فعالیت اقتصادی است و سازمان‌های تاب‌آور، سازمان‌هایی خواهند بود که پیش از تبدیل‌شدن ریسک اقلیمی به بحران، برای آن برنامه داشته باشند.

پرسش نهایی برای مدیران جهان این است: چه میزان گرما و چه میزان خسارت باید تحمل شود تا سازگاری با تغییرات اقلیمی از یک انتخاب به یک ضرورت مدیریتی تبدیل شود؟