🌐 حملات اوکراین به مراکز داده یاندکس؛ وقتی زیرساخت دیجیتال به جبهه جنگ تبدیل می‌شود
آسیب به مراکز داده یاندکس در اکتبر ۲۰۲۶، اختلال در خدمات جست‌وجو، تاکسی اینترنتی، پرداخت‌های آنلاین و فعالیت کسب‌وکارها را در روسیه و برخی کشورهای همسایه به دنبال داشته است. این رویداد نشان می‌دهد که تمرکز زیرساخت‌های دیجیتال می‌تواند به نقطه‌ضعفی راهبردی تبدیل شود و پیامدهای جنگ را مستقیماً به زندگی روزمره مردم منتقل کند.
از منظر روابط عمومی و ارتباطات راهبردی، این بحران اهمیت سه موضوع را برجسته می‌کند: اطلاع‌رسانی شفاف، حفظ اعتماد کاربران و آمادگی سازمان‌ها برای تداوم خدمات در شرایط اختلال.
پرسش راهبردی: سازمان‌ها چگونه می‌توانند در برابر حمله به زیرساخت‌های دیجیتال، هم خدمات حیاتی خود را حفظ کنند و هم اعتماد ذی‌نفعان را از دست ندهند؟
شبکه اطلاع‌رسانی روابط‌عمومی ایران (شارا) – مسکو — آنتون، مردی ۳۱ ساله از سن‌پترزبورگ، می‌گوید: «همیشه یک چیزی خراب می‌شود و یک چیزی دیگر درست کار نمی‌کند.» او یک شب به خانه برگشت و با تاریکی روبه‌رو شد؛ لامپ‌های هوشمند خانه‌اش روشن نمی‌شدند.
این لامپ‌ها از طریق خدمات یاندکس، شرکت فناوری روسی، کار می‌کنند. یاندکس مجموعه‌ای از خدمات اینترنتی و محصولات دیجیتال، از جمله خدمات ابری، جست‌وجو، نقشه، هوش مصنوعی، درخواست خودرو و تحویل غذا را ارائه می‌دهد؛ مجموعه‌ای که از نظر تنوع خدمات، به ترکیبی از گوگل، اوبر و آمازون شباهت دارد.
آنتون به شبکه خبری سی‌ان‌ان گفت: «وقتی در اتاقی تاریک نشسته‌اید و واقعاً راهی برای روشن کردن چراغ‌ها ندارید، احساس عجیبی است. انگار برق قطع شده باشد، اما به دلیلی کاملاً غیرمعمول.»
از ۸ اکتبر، حملات اوکراین به سه مرکز از پنج مرکز داده اصلی پشتیبان فعالیت‌های یاندکس آسیب رسانده و زندگی روزمره میلیون‌ها کاربر را مختل کرده است. در سراسر روسیه و کشورهای همسایه، از جمله قزاقستان و بلاروس، اختلال‌ها خدماتی از پرداخت‌های آنلاین و فعالیت‌های تجاری گرفته تا جست‌وجو، مسیریابی، درخواست خودرو و تحویل غذا را تحت تأثیر قرار داده‌اند.
این حملات آسیب‌پذیری اقتصاد دیجیتال بومی روسیه را آشکار می‌کنند؛ اقتصادی که مسکو برای کاهش وابستگی به فناوری‌های غربی، در شرایط تحریم‌های شدید و خروج شرکت‌های خارجی پس از تهاجم گسترده به اوکراین، به توسعه آن تشویق کرده است. بااین‌حال، مراکز داده به پاشنه آشیل این ساختار تبدیل شده‌اند.
کی‌یف این حملات را اقدامی تلافی‌جویانه در برابر حملات روسیه به مراکز داده اوکراین در ماه سپتامبر معرفی کرده است؛ حملاتی که وزارت دفاع روسیه با لحنی تمسخرآمیز از آن‌ها با عنوان «سم‌زدایی دیجیتال» یاد کرده بود. این رویدادها نشان می‌دهند که زیرساخت‌های دیجیتال تا چه اندازه به جبهه‌ای دیگر در جنگ تبدیل شده‌اند.
برای آنتون، معلم تاریخ، این اتفاق دلیل دیگری برای خستگی و دل‌زدگی از چیزی بود که کرملین آن را «عملیات نظامی ویژه» می‌نامد؛ عملیاتی که اکنون وارد پنجمین سال خود شده است. او برای حفظ حریم خصوصی و امنیتش، فقط نام کوچک خود را در اختیار رسانه قرار داده است.
در طول سال گذشته، کرملین همچنین به قطع اینترنت با توجیهات امنیتی روی آورده، محدودیت‌هایی علیه شبکه‌های خصوصی مجازی اعمال کرده و برنامه‌های پیام‌رسان محبوبی مانند تلگرام و واتس‌اپ را مسدود کرده است.
آنتون به سی‌ان‌ان گفت: «هر بار با چنین اتفاقی روبه‌رو می‌شوید، واقعاً کلافه‌کننده است. در مورد من، هر بار فقط به این فکر می‌کنم که چقدر از پوتین خسته و بیزار شده‌ام.»
او افزود که به نظرش، وقتی چنین حملاتی رخ می‌دهد، اطرافیانش اوکراین را مقصر نمی‌دانند؛ بلکه بیشتر به این فکر می‌کنند که «این وضعیت بالاخره چه زمانی تمام می‌شود؟»
او گفت: «یک خستگی عمومی وجود دارد؛ خستگی از خود جنگ. هر بار دوباره با خودم فکر می‌کنم که چقدر این وضعیت فرساینده است. واقعاً احمقانه است که در چنین شرایطی زندگی می‌کنیم.»
گسترش پیامدهای جنگ به زندگی روزمره
روس‌ها تا حد زیادی از وحشت مرگبار خطوط مقدم جنگ دور مانده‌اند، اما اوکراین تلاش کرده است با انجام حملات پهپادی در عمق خاک روسیه، این تصور را در هم بشکند که پیامدهای جنگ فاصله زیادی با زندگی روزمره مردم دارند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، این حملات را «تحریم‌های دوربرد» علیه اقدامات کرملین در اوکراین توصیف کرده است.
این حملات بی‌تأثیر نبوده‌اند. ولادیمیر پوتین نیز در اظهارات عمومی خود به پیامدهای آن‌ها اذعان کرده است. حملات به پالایشگاه‌های نفتی موجب کمبود گسترده سوخت شده‌اند. همچنین، حمله به انبارهای دو خرده‌فروش اینترنتی بزرگ روسیه، یعنی وایلدبریس و اوزون، فعالیت کارآفرینان خردی را که به شبکه‌های توزیع این شرکت‌ها وابسته‌اند، با آشفتگی مواجه کرده است.
اسبر‌بانک، بزرگ‌ترین بانک روسیه، نیز روز چهارشنبه از حمله به مرکز داده خود در بالاکوو، واقع در استان ساراتوف، خبر داد.
در همین حال، کرملین مسئولیت حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی در برابر حملات پهپادی اوکراین را بر عهده کسب‌وکارهای خصوصی گذاشته است.
اختلال در خدمات یاندکس و مشکلات رانندگان تاکسی
یک راننده تاکسی ۳۳ ساله در مسکو به سی‌ان‌ان گفت که او و دیگر رانندگان پس از سومین حمله به مرکز داده یاندکس در ۱۱ اکتبر، در منطقه ولادیمیر، با مشکلاتی در برنامه یاندکس پرو مواجه شدند؛ برنامه‌ای که برای دریافت و مدیریت سفرها از آن استفاده می‌کنند.
این راننده به دلیل نگرانی درباره معیشت خود خواست نامش فاش نشود.
او گفت: «ابتدا برنامه شروع به اختلال کرد. ساعت‌ها هیچ سفارشی دریافت نمی‌کردیم و وقتی سفارش‌ها می‌رسیدند، اغلب اشتباه بودند. برای مثال، یاندکس ممکن بود چهار خودرو و راننده متفاوت را برای یک سفارش بفرستد. حتی پس از رسیدن به محل سوار شدن مسافر و تماس با او، رانندگان متوجه می‌شدند که مسافر قبلاً با تاکسی دیگری رفته است.»
او افزود که جدی‌ترین مشکل، ناتوانی رانندگان در برداشت درآمدشان بود؛ مسئله‌ای که پرداخت هزینه اجاره خودرو و سوخت را دشوار می‌کرد.
این راننده در نهایت مجبور شد خودروی اجاره‌ای را به ناوگان تاکسیرانی بازگرداند، زیرا دیگر توانایی ادامه کار بدون کسب درآمد و در عین حال پرداخت هزینه خودرو را نداشت.
او به سی‌ان‌ان گفت: «برای بسیاری از رانندگان، این فقط یک اختلال فنی نیست؛ مسئله این است که آیا می‌توانند به کارشان ادامه دهند و هزینه زندگی خود را تأمین کنند یا نه.»
نگرانی کاربران درباره دارایی‌های مالی
تاتیانا، یکی از ساکنان مسکو که از رسانه خواسته است نام مستعارش استفاده شود، گفت صبح سه‌شنبه متوجه شد پس‌انداز یک میلیون و ۵۰۰ هزار روبلی او، معادل حدود ۱۷ هزار و ۸۳۰ دلار، دیگر در حساب یاندکس پی قابل مشاهده نیست.
یاندکس پی یک خدمت پرداخت دیجیتال در روسیه است. این اختلال برای تاتیانا که برای خرید خودرو پس‌انداز می‌کرد، نگرانی شدیدی به همراه داشت.
او گفت: «وحشت بر من غلبه کرد و از شدت ناراحتی گریه کردم. داشتم خودم را برای این فکر آماده می‌کردم که شاید دیگر هرگز آن پول را نبینم.»
تاتیانا افزود که امیدوار است اوضاع به بهترین شکل پیش برود.
یاندکس در بیانیه‌ای اعلام کرد که پول مشتریان امن است و این شرکت پس از حملات به سه مرکز داده، در حال تلاش برای بازگرداندن خدمات برنامه است.
واکنش طعنه‌آمیز یک شرکت دفاعی اوکراین
شرکت دفاعی اوکراینی فایر پوینت در واکنش به اظهارات دیما پیروگوف، رئیس بخش فناوری مالی یاندکس، در شبکه اجتماعی ایکس، این شرکت را به تمسخر گرفت.
فایر پوینت در پاسخ نوشت: «دیما، تا حالا امتحان کرده‌ای دستگاه را خاموش و دوباره روشن کنی؟»
این جمله به توصیه رایج پشتیبانی فنی اشاره دارد که معمولاً برای رفع مشکلات ساده دستگاه‌ها و برنامه‌ها مطرح می‌شود.
زیرساخت دیجیتال؛ ابزاری برای اعمال فشار راهبردی
اوکراین در شرایطی با فشار متحد کلیدی خود، ایالات متحده، روبه‌روست تا حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه را متوقف کند و جریان صادرات گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی حفظ شود، که پیام کی‌یف روشن به نظر می‌رسد: این کشور همچنان ابزارهایی برای دشوارتر کردن زندگی کرملین در اختیار دارد.