شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – مرگ، همواره پایان حضور انسان تلقی میشد؛ اما شاید در عصر دیجیتال، دیگر پایان همه حضورهای او نباشد.
اینستاگرام در بهروزرسانی جدید خود قابلیتی را معرفی کرده است که به کاربران اجازه میدهد فردی را بهعنوان «وارث» یا مدیر صفحه یادبودشان انتخاب کنند؛ کسی که پس از درگذشت صاحب حساب، نمایه یادبودسازیشده را مدیریت کند. هدف این قابلیت، حفظ خاطرات و پیوندهای عاطفی خانواده و دوستان با فردی است که دیگر در میانشان نیست.
به ظاهر، این تنها یک ویژگی تازه در یک شبکه اجتماعی است؛ اما در لایهای عمیقتر، ما را با پرسشی بنیادین روبهرو میکند: سرنوشت هویت دیجیتال انسان پس از مرگ چیست؟
اکنون هر یک از ما با انتخابی تازه روبهرو هستیم: حذف کامل پس از مرگ، یا باقی ماندن در قالب یک یادبود دیجیتال.
ردپاهای دیجیتال ما، دیگر تنها مجموعهای از فایلها و تصاویر نیستند. نوشتهها، عکسها، ویدئوها، پیامها و حتی آواتارهای ما، به بخشی از هویت و حافظه ما تبدیل شدهاند. شاید زمان آن رسیده باشد که همانگونه که برای میراث مادی خود تصمیم میگیریم، درباره میراث دیجیتالمان نیز تصمیم بگیریم؛ اینکه میخواهیم از جهان آنلاین و حافظه جمعی دوستان و آشنایانمان محو شویم یا ردپایی از ما، در قالب صفحهای یادبود، همچنان باقی بماند.
این پرسشی تلخ، اما واقعی است. اگر صفحه یا آواتار ما، زمانی که دیگر جسمی زمینی نداریم، همچنان در فضای مجازی حضور داشته باشد، آیا میتوان گفت بهطور کامل از این جهان رفتهایم؟ یا بخشی از هویت ما، در حافظه دیجیتال دیگران، به حیات خود ادامه میدهد؟
انسان، از آغاز تاریخ، آرزو داشته است فراموش نشود. سنگنوشتهها، پرترهها، نامهها و خاطرات، همگی تلاشی برای مقاومت در برابر فراموشی بودهاند. امروز اما فناوری، شکل تازهای به این میل دیرینه داده است. بازماندگان میتوانند به عکسها، نوشتهها، صداها و ویدئوهایی بازگردند که نه خاموش شدهاند و نه از میان رفتهاند؛ بلکه در نقطهای از زمان متوقف شدهاند و هر بار که دیده یا شنیده میشوند، لحظهای از گذشته را دوباره زنده میکنند.
حتی آواتارهای ما نیز ممکن است پس از ما در جهانهای مجازی باقی بمانند؛ در بازیهای آنلاین دیده شوند، رکوردها و دستاوردهایشان مرور شود و گویی هنوز نشانی از حضور صاحب خود را با خود حمل کنند؛ حضوری که دیگر جسمی ندارد، اما هنوز از حافظه دیجیتال پاک نشده است.
شاید فناوری، پیش از آنکه معنای زندگی را تغییر دهد، معنای مرگ را دگرگون کرده است؛ مرگ، دیگر پایان حضور انسان نیست، بلکه تنها پایان حضور جسم اوست.