گزارش ۲۰۲۶ شاخص گذرنامه هنلی تصویری روشن از تغییر موازنه قدرت در نظام سفر جهانی ارائه میدهد.
در این رتبهبندی، سنگاپور با دسترسی بدون ویزا یا ویزای فرودگاهی به ۱۹۲ مقصد، در صدر جهان قرار گرفته و عنوان قدرتمندترین گذرنامه دنیا را به دست آورده است. این جایگاه نشان میدهد که اعتبار بینالمللی، ثبات سیاسی، اعتماد جهانی و روابط مؤثر دیپلماتیک چگونه میتوانند مستقیماً به افزایش آزادی سفر شهروندان منجر شوند.
سیانان (CNN) | نویسنده: مورین اوهر | ترجمه و تنظیم: ۲ مرداد ۱۴۰۵ (جولای ۲۰۲۶)
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – ۲۰ سال پیش در سال ۲۰۰۶ میلادی، گذرنامه ایالات متحده معتبرترین بلیط برای ورود به کشورهای جهان بود؛ سندی دیپلماتیک که به شهروندان آمریکایی آزادی سفری بینظیر میداد و در آن زمان تنها کشورهای فنلاند و دانمارک توان رقابت با آن را داشتند.
اما دو دهه زمان کافی بود تا نقشه ژئوپلیتیک جهان و به تبع آن، اعتبار گذرنامهها دستخوش تغییری بنیادین شود. گزارش تازه منتشرشده به مناسبت بیستمین سالگرد فعالیت «شاخص گذرنامه هنلی» در جولای ۲۰۲۶، نشان میدهد که جایگاه قدرتهای سنتی جهان در جدول آزادی سفر بهشدت جابهجا شده و پاسپورت ایالات متحده دیگر آن اقتدار گذشته را ندارد.
بر اساس رتبهبندی جدید شاخص هنلی، ایالات متحده اکنون به طور مشترک با ایسلند در جایگاه دهم قرار گرفته است؛ اما از آنجا که این شاخص کشورهای همامتیاز را در یک رتبه قرار میدهد، در واقعیت ۳۶ کشور جهان در رتبههایی بالاتر از آمریکا ایستادهاند. در همین حال، دانمارک و فنلاند نیز با سقوطی نسبی به رتبه چهارم مشترک تنزل یافتهاند.
سرمایه ژئوپلیتیک؛ فراتر از یک سند کاغذی
کریستین اچ. کائلین، رئیس مؤسسه مشاوره جهانی شهروندی و اقامت «هنلی و شرکا» (Henley & Partners) و مبتکر این شاخص، درباره تغییرات رخداده میگوید:
«تحلیل دادههای ۲۰ سال گذشته ثابت میکند که قدرت گذرنامه یک کشور، تجسم عینی سرمایه ژئوپلیتیک آن در صحنه بینالمللی است. قدرتمندترین پاسپورتها متعلق به کشورهایی هستند که جهان آنها را به عنوان شرکای استراتژیک در حوزههای تجارت، سرمایهگذاری، امنیت و همکاریهای مشترک میشناسد. پویایی این جدول، نشاندهنده ارزش و اعتباری است که جامعه جهانی برای رابطه با یک کشور قائل است.»
شگفتیسازان ۲۰۲۶؛ سنگاپور در صدر و جهش خیرهکننده امارات
در رتبهبندی جولای ۲۰۲۶، گذرنامه سنگاپور با امکان سفر بدون ویزا (یا ویزای فرودگاهی) به ۱۹۲ مقصد جهان، عنوان قدرتمندترین پاسپورت دنیا را به خود اختصاص داده است؛ عددی که رشد دسترسی به ۷۰ مقصد جدید را نسبت به سال ۲۰۰۶ نشان میدهد.
با این حال، بزرگترین جهش تاریخی در این دو دهه متعلق به امارات متحده عربی است. این قطب مالی و گردشگری خاورمیانه با صعودی برقآسا به رتبه دوم جهان رسیده و در کنار غولهای شرق آسیا یعنی ژاپن و کره جنوبی قرار گرفته است.
شهروندان این سه کشور اکنون میتوانند به ۱۸۸ مقصد جهان بدون نیاز به ویزای قبلی سفر کنند. این رقم برای امارات نشاندهنده اضافه شدن شگفتانگیز ۱۵۳ مقصد جدید نسبت به دو دهه گذشته است.
در ادامه این ردهبندی، سوئد با دسترسی به ۱۸۷ مقصد در جایگاه سوم قرار دارد و رتبه چهارم به طور مشترک به ۱۱ کشور اروپایی از جمله بلژیک، فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا اختصاص یافته است. مالت نیز که در سال ۲۰۰۶ حتی در میان ۱۰ کشور برتر نبود، اکنون در رتبه پنجم مشترک ایستاده است.
شکاف عمیق میان شمال و جنوب جهان
گزارش بیستسالگی هنلی زنگ خطر را درباره افزایش بیسابقه شکاف حرکتی میان شهروندان کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه به صدا درآورده است. اکنون فاصله میان صدرنشین جدول (سنگاپور) و قعرنشین آن یعنی افغانستان به ۱۱۸ مقصد رسیده است. شهروندان افغانستان در سال ۲۰۰۶ به ۱۲ مقصد بدون ویزا دسترسی داشتند که این رقم امروز تنها به ۲۲ مقصد رسیده است.
علاوه بر این، کشور بولیوی (رتبه ۷۷) تنها کشور جهان است که در طول ۲۰ سال گذشته با کاهش خالص دسترسی مواجه شده و امتیاز آن ۶ مقصد نسبت به گذشته کمتر شده است.
رابطه صلح جهانی و قدرت پاسپورت
مؤسسه هنلی در گزارش امسال خود، مقایسهای تحلیلی میان شاخص گذرنامه و «شاخص صلح جهانی» (که آن هم بیستمین سال انتشار خود را میگذراند) انجام داده است. یافتهها نشان میدهد با وجود اینکه جهان اکنون بیشترین درگیریهای دولتی را از زمان جنگ جهانی دوم تجربه میکند، رابطه مستقیمی میان سطح صلحطلبی یک کشور و ارزش پاسپورت آن وجود دارد. کشورهایی نظیر سنگاپور، سوئیس، فنلاند و ژاپن در صدر هر دو شاخص قرار دارند.