شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) || شرکتها در سراسر جهان با سرعت بیشتری به سمت استفاده از هوش مصنوعی حرکت میکنند، اما همزمان یک بحران تازه در محیط کار شکل گرفته است. بسیاری از مدیران از کارکنان میخواهند هوش مصنوعی را بپذیرند، در دورههای آموزشی شرکت کنند، بهرهوری خود را با ابزارهای جدید بالا ببرند و حتی میزان استفاده از این فناوری را در ارزیابی عملکرد نشان دهند. با این حال، همان شرکتها در موارد متعدد، تعدیل نیرو، توقف استخدام یا بازآرایی منابع انسانی را نیز با گسترش هوش مصنوعی و نیاز به سرمایهگذاری در آن توضیح میدهند. این تناقض، هسته اصلی نگرانی کارکنان را شکل داده است.
گزارش بیزنس اینسایدر توضیح میدهد که چرا این دوگانگی میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد. کارمندانی که احساس میکنند استفاده از هوش مصنوعی در نهایت ممکن است به حذف موقعیت شغلی آنها منجر شود، انگیزه کمتری برای یادگیری و استفاده مؤثر از این فناوری خواهند داشت. پژوهشهای دانشگاهی و نظرسنجیهای عمومی نیز نشان میدهند نگرانی از دست رفتن شغل، اکنون مهمترین مانع روانی در برابر پذیرش سازمانی هوش مصنوعی است. در چنین شرایطی، هرچه فشار شرکتها برای استفاده از هوش مصنوعی بیشتر شود، اگر همزمان با اطمینانبخشی شغلی همراه نباشد، بیاعتمادی نیز عمیقتر میشود.
نمونههای مطرحشده در این گزارش از شرکتهای بزرگ فناوری و مالی نشان میدهد که پیام مدیران درباره هوش مصنوعی، اغلب از نگاه کارکنان متناقض و حتی تهدیدآمیز به نظر میرسد. از یک طرف، هوش مصنوعی بهعنوان ابزار آینده، افزایشدهنده بهرهوری و مسیر تحول کسبوکار معرفی میشود؛ از طرف دیگر، کاهش نیرو، حذف بعضی نقشها و انتقال بودجهها به پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی این تصور را تقویت میکند که نیروی انسانی در حال کنار زده شدن است. به همین دلیل، مقاومت کارکنان فقط واکنشی احساسی نیست، بلکه پاسخی طبیعی به فضای مبهم و ناامن شغلی است.
برای حل این مسئله، شرکتها باید در کنار توسعه هوش مصنوعی، مسیر روشنی برای بازآموزی، ارتقای مهارت و آینده شغلی کارکنان ترسیم کنند. بدون چنین رویکردی، پذیرش هوش مصنوعی با مانع مواجه میشود و حتی منافع اقتصادی مورد انتظار نیز تحقق پیدا نمیکند. در نتیجه، موفقیت هوش مصنوعی در محیط کار نه فقط به کیفیت ابزارها، بلکه به سطح اعتماد میان کارکنان و مدیران وابسته است.
نکات کلیدی
- شرکتها کارکنان را به استفاده از هوش مصنوعی تشویق میکنند، اما همزمان تعدیل نیرو را هم با این فناوری گره میزنند.
- این تناقض باعث افزایش ترس شغلی و کاهش اعتماد کارکنان میشود.
- پژوهشها نشان میدهد نگرانی درباره امنیت شغلی، مهمترین عامل مقاومت در برابر پذیرش هوش مصنوعی است.
- بسیاری از دستاوردهای بهرهوری مورد انتظار از هوش مصنوعی هنوز در عمل محقق نشدهاند.
- فشار مدیریتی و نظارت بیشتر، بدون تضمین آینده شغلی، میتواند مقاومت کارکنان را تشدید کند.
- شرکتهایی که به مهارتآموزی و حفظ نیروی انسانی توجه کنند، شانس بیشتری برای اجرای موفق هوش مصنوعی دارند.
نویسنده: تیم پارادیس
تاریخ انتشار: ۳۰ مه ۲۰۲۶
منبع: بیزنس اینسایدر
مدیران عامل از شما میخواهند هوش مصنوعی را بپذیرید. بسیاری از همان مدیران، همزمان این فناوری را یکی از دلایل تعدیل نیرو معرفی میکنند.
این شکاف و تناقض، حالا برای بسیاری از کارکنان بیش از گذشته قابل چشمپوشی نیست.
«لیس کوپر»، تحلیلگر داده ۳۰ ساله ساکن ملبورن، بهتازگی شغل خود را ترک کرده است؛ زیرا نسبت به هوش مصنوعی احساس نگرانی فزایندهای داشت. به گفته او، ابزارهایی که از او خواسته میشد استفاده کند، دستکم تا این لحظه به اندازه نیروی انسانی کارآمد نبودند، با این حال هر بار کار با آنها این حس را به او میداد که در حال کمک به فناوریای است که شاید در آینده جای او را بگیرد.
او گفت: «قرار گرفتن در چنین موقعیتی واقعاً غیرممکن بود.»
در صنایع مختلف، مدیران اجرایی از کارکنان میخواهند با هوش مصنوعی همراه شوند؛ از برگزاری رویدادهای داخلی و دورههای آموزشی گرفته تا ارزیابیهای عملکردی که میزان استفاده از هوش مصنوعی را هم میسنجند.
اما بسیاری از شرکتهای فناوری که در خط مقدم موج هوش مصنوعی قرار دارند، همزمان خبر از تعدیل نیرو، بازسازماندهی و کند شدن استخدام میدهند و اغلب نیز به افزایش بهرهوری یا انتقال منابع به سمت هوش مصنوعی اشاره میکنند. ناظران حوزه کار به بیزنس اینسایدر گفتهاند این رویکرد ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد، چون کارکنان را بیش از پیش نگران میکند و تمایل آنها به پذیرش فناوری را کاهش میدهد.
در سال جاری، شرکتهای بزرگی مانند اسنپ، بلاک و سیسکو، کاهش نیرو را با هوش مصنوعی مرتبط دانستهاند.
در همین ماه، متا حدود ۸۰۰۰ نفر از کارکنان خود را تعدیل کرد و گفت این کاهش برای جبران «سایر سرمایهگذاریها» انجام شده است. پیام روشن بود: تأمین هزینههای فناوری، مستلزم کاهش نیروی انسانی خواهد بود. متا همچنین اعلام کرد بیش از ۷۰۰۰ نفر از کارکنانش را به پروژههای متمرکز بر هوش مصنوعی منتقل کرده است.
سخنگوی این شرکت گفت: «این تغییرات شامل تعدیل نیرو، بستن برخی موقعیتهای شغلی باز و انتقال هزاران کارمند به اولویتهای حیاتی کسبوکار در سراسر شرکت میشود.»
در حالی که کارفرمایان کارکنان را به سمت استفاده از هوش مصنوعی سوق میدهند، بدبینی نسبت به ظرفیت این فناوری برای بازآفرینی بازار کار نیز در حال افزایش است. در نظرسنجی اکونومیست و یوگاو از حدود ۱۵۰۰ بزرگسال آمریکایی که در ماه مه منتشر شد، حدود سهچهارم پاسخدهندگان گفتند دستکم تا حدی نگران هستند که هوش مصنوعی مشاغل را از بین ببرد.
کارکنان معمولاً بسیار بدبینتر از مدیران به هوش مصنوعی نگاه میکنند، زیرا بیش از هر چیز نگراناند که این فناوری شغل آنها را تهدید کند. این را «مارک ما»، استاد دانشیار دانشکده کسبوکار دانشگاه پیتسبورگ گفته است.
او یکی از اعضای تیم پژوهشیای بود که بیش از ۲۰ میلیون نظر ثبتشده در گلسدور و هزاران نشست اعلام نتایج مالی شرکتها را بررسی کرد تا مقایسه کند کارکنان و مدیران ارشد چگونه درباره هوش مصنوعی صحبت میکنند. جمعبندی این بود که کارفرمایانی که اجرای هوش مصنوعی را با تعدیل نیرو همراه میکنند، ممکن است عملاً همان افزایش بهرهوری مورد انتظار خود را تضعیف کنند، زیرا ترس از اخراج، کارکنان را از پذیرش فناوری بازمیدارد.
مارک ما گفت: «نگرانی درباره امنیت شغلی کاملاً غالب است. این نگرانی آنقدر بزرگ است که حتی با وجود مزایای مهم، بیشتر کارکنان همچنان در برابر استفاده واقعی از هوش مصنوعی یا یادگیری آن مقاومت میکنند.»
این مقاومت در چند سخنرانی مراسم دانشآموختگی در همین ماه نیز آشکار بود؛ جایی که برخی سخنرانان هنگام اشاره به این موضوع، با واکنش منفی دانشجویانی روبهرو شدند که خود با بازار کار دشواری مواجهاند.
به گفته «وندی ترنر-ویلیامز»، همبنیانگذار و مدیر ارشد داده و هوش مصنوعی شرکت مشاورهای «سیمفرا ایآی»، تهدید ادراکشده هوش مصنوعی برای کسانی شدیدتر است که هویت خود را بهطور جدی با شغلشان گره زدهاند.
او گفت: «مردم در حال پس زدن این بیتوجهی هستند؛ همان لحن نابهجایی که مدیران با آن از هوش مصنوعی بهعنوان معجزه بهرهوری حرف میزنند، در حالی که این کارکنان هستند که با از دست دادن شغل مواجه میشوند.»
این دنیای تازه
این واکنش منفی در شرایطی شکل گرفته که برخی مدیران، صریحتر از گذشته درباره جابهجاییها و تغییرات درون شرکتهایشان صحبت میکنند.
در همین ماه، بانک استاندارد چارترد اعلام کرد تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۷۰۰۰ شغل را حذف خواهد کرد؛ اقدامی که در راستای جایگزینی آنچه «بیل وینترز»، مدیرعامل گروه، «سرمایه انسانی کمارزشتر» توصیف کرده بود با فناوری انجام میشود.
این اظهارنظر، شماری از کارکنان را ناراحت کرد و وینترز بعداً در لینکدین بابت نوع انتخاب واژههایش عذرخواهی کرد.
سخنگوی این بانک گفت: «او مدتهاست بهروشنی درباره ضرورت تبدیل محیط کار ما به سازمانی مبتنی بر مهارت صحبت کرده است؛ سازمانی که بتواند برای کارکنان، فرصتهای آینده در مشاغل بلندمدت و با مهارت بالاتر فراهم کند.»
او تنها مدیری نیست که باور دارد هوش مصنوعی میتواند بخشی از کارهایی را که اکنون انسانها انجام میدهند بر عهده بگیرد. در یک نظرسنجی جهانی از ۸۲۵ مدیر ارشد که مؤسسه مشاورهای مرسر در اکتبر انجام داد، ۹۹ درصد مدیران ارشد گفتند انتظار دارند هوش مصنوعی طی ۲ سال آینده دستکم به مقداری تعدیل نیرو منجر شود.
در هفتههای اخیر، بعضی از مدیران لحن آخرالزمانی خود درباره اثرات هوش مصنوعی را تعدیل کردهاند. «سم آلتمن» از اوپنایآی گفته بود که از اینکه درباره اثر هوش مصنوعی بر مشاغل دفتری سطح ورود اشتباه کرده، «خوشحال» است. همچنین «جنسن هوانگ»، مدیر انویدیا، اخیراً این نظر برخی مدیران عامل را که هوش مصنوعی را عامل یک کشتار شغلی گسترده میدانند، رد کرد.
«لری گادیا»، مدیرعامل و بنیانگذار شرکت نرمافزار محیط کار «انووی»، گفت بیشتر رهبران کسبوکار از ابتدا با هدف جایگزینی کارکنان با هوش مصنوعی حرکت نمیکنند. به گفته او، هدف اصلی، بهویژه در شرکتهای مورد حمایت سرمایهگذاران خطرپذیر، پیروزی در بازار است.
او گفت شرکتها در تلاشاند مشخص کنند «چه کسانی در این دنیای تازه جا میگیرند» و این موضوع تا حد زیادی به میزان آمادگی افراد برای پذیرش هوش مصنوعی بستگی خواهد داشت.
نظارت، فشار و اجبار برای استفاده از هوش مصنوعی
در برخی شرکتها، فشار برای پذیرش هوش مصنوعی در جلسات پیگیری با مدیران و حتی در ارزیابیهای عملکرد نیز دیده میشود. ابزارهای بیشتری برای رصد میزان استفاده از هوش مصنوعی به کار گرفته میشود و حتی داشبوردهای عمومی برای رتبهبندی کارکنان برتر ایجاد شدهاند.
بیزنس اینسایدر پیشتر گزارش داده بود که در متا، برخی کارکنان از تصمیم این شرکت برای نصب نرمافزاری روی رایانههای کارکنان آمریکایی انتقاد کردهاند؛ نرمافزاری که ضربههای صفحهکلید و حرکتهای ماوس را برای آموزش هوش مصنوعی ردیابی میکند.
سخنگوی متا گفت عاملهای هوش مصنوعی به نمونههای واقعی از نحوه استفاده افراد از رایانه نیاز دارند و این شرکت برای حفاظت از محتوای حساس، تدابیر حفاظتی در نظر گرفته است.
فشار شرکتها برای واداشتن کارکنان به استفاده از هوش مصنوعی در حالی شدت گرفته که بسیاری از جهشهای بهرهوری چشمگیری که مدیران از این فناوری انتظار داشتند، هنوز محقق نشدهاند. این را «سواگاتام باسو»، مدیر ارشد تحلیل در شرکت مشاورهای گارتنر گفته است.
او گفت بسیاری از شرکتها دشواری ادغام مؤثر هوش مصنوعی در جریان روزمره کار را دستکم گرفته بودند.
همین دشواری در عملیاتی کردن هوش مصنوعی، در بعضی شرکتها اصطکاک ایجاد کرده است. در نظرسنجی اخیر شرکت «رایتر» و «ورکپلیس اینتلیجنس» که ۱۲۰۰ رهبر کسبوکار از ۵ کشور در آن حضور داشتند، کمی بیش از نیمی از پاسخدهندگان گفتهاند پذیرش هوش مصنوعی «شرکت آنها را از هم میپاشد».
نکته امیدوارکننده برای کارکنان نگران این است که همه شرکتها به دنبال کاهش نیرو نیستند. «جیفکا بچوارووا»، از مدیران ارشد مؤسسه مشاورهای «بیکر تیلی»، گفت در بسیاری از شرکتها، بهویژه شرکتهای متوسط، مدیران اغلب تمایلی به کاهش شدید نیروی کار ندارند؛ زیرا رشد همچنان به کارکنان باتجربه و دانش انباشته سازمانی وابسته است.