🧠 آیا هوش مصنوعی به‌جای کاهش فشار کاری، کارکنان را فرسوده‌تر می‌کند؟
پژوهشی از مدرسه کسب‌وکار هاس دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، نشان می‌دهد استفاده از هوش مصنوعی مولد ممکن است برخلاف انتظار، به افزایش حجم فعالیت‌ها، گسترش مسئولیت‌های شغلی و طولانی‌تر شدن ساعات کار منجر شود.
پژوهشگران با بررسی ۴۰ کارمند یک شرکت فناوری طی هشت ماه دریافتند که کارکنان پس از ورود ابزارهای هوش مصنوعی به فعالیت‌های روزمره، سریع‌تر کار می‌کنند، وظایف بیشتری می‌پذیرند و فعالیت‌های خود را به ساعات استراحت و خارج از زمان معمول کار گسترش می‌دهند.
این روند در بلندمدت می‌تواند پیامدهایی مانند خستگی شناختی، فرسودگی شغلی، کاهش کیفیت تصمیم‌گیری و افزایش احتمال خروج کارکنان از سازمان را به دنبال داشته باشد.
پنج پیام مدیریتی این پژوهش برای سازمان‌ها:
- افزایش سرعت کار را با افزایش واقعی بهره‌وری اشتباه نگیرید.
- برای استفاده از هوش مصنوعی، استانداردهای سازمانی تدوین کنید.
- زمان استراحت و مرزهای زندگی شخصی کارکنان را حفظ کنید.
- پیش از تصمیم‌های مهم، مکث و بررسی انتقادی را الزامی کنید.
- تعاملات انسانی و گفت‌وگوهای گروهی را تقویت کنید.
اهمیت موضوع برای روابط‌عمومی:
واحدهای روابط‌عمومی نیز در معرض این تحول قرار دارند. تولید سریع‌تر محتوا، تحلیل داده‌ها، پایش رسانه‌ها و پاسخ‌گویی مستمر با کمک هوش مصنوعی ممکن است به افزایش انتظارات مدیریتی و گسترش نامحسوس مسئولیت کارشناسان منجر شود.
بنابراین، هوشمندسازی روابط عمومی باید هم‌زمان با بازطراحی فرایندهای کاری، تعیین حدود مسئولیت‌ها، حفظ کیفیت حرفه‌ای و توجه به سلامت نیروی انسانی پیش برود.
پیام راهبردی: هوش مصنوعی باید کیفیت و پایداری کار را افزایش دهد، نه اینکه صرفاً حجم بیشتری از کار را به کارکنان تحمیل کند.
هوش مصنوعی نه‌تنها از حجم کار کارکنان نمی‌کاهد، بلکه ممکن است با افزایش وظایف، طولانی‌تر شدن ساعات فعالیت و تشدید خستگی شناختی، آن‌ها را سریع‌تر به سمت فرسودگی شغلی سوق دهد.
پژوهشی که در مجله کسب‌وکار هاروارد منتشر شده است، نشان می‌دهد برخلاف انتظار اولیه، استفاده از هوش مصنوعی مولد همیشه به کاهش فشار کاری منجر نمی‌شود و در بسیاری از موارد، زمان صرفه‌جویی‌شده به انجام وظایف بیشتر اختصاص می‌یابد.
این پژوهش را آرونا رانگاناتان و شینچی مگی یه، پژوهشگران مدرسه کسب‌وکار هاس در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، انجام داده‌اند. آن‌ها از آوریل تا دسامبر ۲۰۲۵، فعالیت ۴۰ کارمند یک شرکت فناوری با ۲۰۰ نفر نیروی انسانی را بررسی کردند تا تغییر عادت‌های کاری پس از ورود ابزارهای هوش مصنوعی مولد به فعالیت‌های روزمره را ارزیابی کنند.
افزایش سرعت کار؛ آغاز یک چالش پنهان
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد کارکنان با استفاده از هوش مصنوعی سریع‌تر کار می‌کنند، دامنه گسترده‌تری از وظایف را بر عهده می‌گیرند و فعالیت‌های خود را در ساعات بیشتری از روز گسترش می‌دهند؛ حتی در مواردی که مدیران چنین درخواستی از آن‌ها نداشته‌اند.
در این شرکت، استفاده از هوش مصنوعی اجباری نبود، اما اشتراک سازمانی ابزارهای تجاری این فناوری در اختیار کارکنان قرار داشت. افزایش حجم فعالیت‌ها بیشتر به ابتکار خود کارکنان اتفاق می‌افتاد؛ زیرا هوش مصنوعی انجام وظایف بیشتر را از نظر ذهنی آسان‌تر و در بسیاری از موارد جذاب‌تر کرده بود.
بااین‌حال، گسترش تدریجی مسئولیت‌ها به‌تدریج زمان شخصی کارکنان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پژوهشگران این وضعیت را با افزایش خستگی شناختی مرتبط می‌دانند؛ شرایطی که در ابتدا با افزایش بهره‌وری همراه است، اما در ادامه می‌تواند به فرسودگی شغلی، افت کیفیت تصمیم‌گیری و افزایش احتمال خطا منجر شود.
گسترش مسئولیت‌ها و کاهش زمان استراحت
کارکنان در مصاحبه‌های پژوهش توضیح دادند که هوش مصنوعی مولد، شروع فعالیت‌های جدید را آسان‌تر می‌کند. به‌جای آغاز کار از یک صفحه خالی، پیش‌نویسی اولیه در اختیار فرد قرار می‌گیرد و همین موضوع مانع ورود به فعالیت را کاهش می‌دهد.
همچنین کارکنان تمایل بیشتری پیدا می‌کنند مسئولیت‌هایی را بپذیرند که پیش‌تر در حوزه وظایف افراد یا جایگاه‌های شغلی دیگر قرار داشته است؛ زیرا هوش مصنوعی نوعی احساس پشتوانه و اطمینان ذهنی برای آن‌ها ایجاد می‌کند.
اما این تحول در گروه‌های مهندسی پیامدهای دیگری نیز داشته است. برخی کارکنان زمان بیشتری را صرف بررسی کدهای تولیدشده توسط افراد کم‌تجربه، راهنمایی برنامه‌نویسان و تکمیل پروژه‌هایی می‌کنند که با کمک هوش مصنوعی آغاز شده، اما به کیفیت مطلوب نرسیده‌اند.
از سوی دیگر، آسان‌تر شدن آغاز فعالیت‌ها موجب شده است کار به زمان استراحت، اواخر شب و ساعات اولیه صبح نیز گسترش پیدا کند و فرصت‌های طبیعی توقف و فاصله گرفتن از کار کاهش یابد.
خطر مدیریتی؛ بهره‌وری ظاهری و فرسودگی واقعی
پژوهشگران هشدار می‌دهند هنگامی که افزایش تلاش کارکنان داوطلبانه و در قالب یک تجربه جذاب تلقی می‌شود، مدیران ممکن است متوجه فشار واقعی واردشده بر نیروی انسانی نشوند.
در کوتاه‌مدت، این وضعیت به شکل افزایش سرعت و ابتکار عمل دیده می‌شود؛ اما در بلندمدت می‌تواند کیفیت کار، دقت و پایداری فرایندهای سازمانی را تضعیف کند.
در همین زمینه، مؤسسه پژوهشی فارستر در گزارش پیش‌بینی تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال در ایالات متحده طی سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰، برآورد کرده است که فناوری‌ها ممکن است تا سال ۲۰۳۰ حدود ۶ درصد از مشاغل، معادل تقریباً ۱۰٫۴ میلیون شغل، را تحت تأثیر قرار دهند.
این تحولات از طریق خودکارسازی فرایندهای کسب‌وکار، رباتیک‌سازی و توسعه مدل‌های هوش مصنوعی مولد اتفاق خواهد افتاد.
بااین‌حال، درباره میزان تحقق وعده‌های افزایش بهره‌وری از طریق هوش مصنوعی نیز اختلاف‌نظر وجود دارد. جی. پی. گاندر، معاون رئیس و تحلیلگر ارشد مؤسسه فارستر، نسبت به تحقق تحول چشمگیر در بهره‌وری، آن‌گونه که معمولاً وعده داده می‌شود، ابراز تردید کرده است.
راهکار سازمان‌ها؛ مدیریت هوشمندانه سرعت کار
پژوهشگران دانشگاه برکلی برای جلوگیری از فرسودگی کارکنان و حفظ مرزهای میان زندگی شخصی و حرفه‌ای، تدوین استانداردهای مشخص برای استفاده از هوش مصنوعی را ضروری می‌دانند.
یکی از پیشنهادهای آن‌ها ایجاد مکث‌های هدفمند در مراحل حساس فعالیت‌های سازمانی است. برای مثال، پیش از اتخاذ تصمیم‌های مهم می‌توان مطرح کردن دست‌کم یک استدلال مخالف و مشخص کردن ارتباط تصمیم با اهداف سازمان را الزامی کرد.
این اقدام به گسترش دامنه توجه، بررسی انتقادی گزینه‌ها و جلوگیری از انحراف تدریجی از اهداف کمک می‌کند.
راهکار دیگر، تقسیم فعالیت‌ها به مراحل مشخص و پیشبرد آگاهانه آن‌هاست؛ به‌جای آنکه سازمان صرفاً با حداکثر سرعت ممکن حرکت کند.
نویسندگان همچنین بر ضرورت حفظ زمان تعاملات انسانی تأکید می‌کنند. جلسات کوتاه هماهنگی، فرصت‌های مشترک بازاندیشی و گفت‌وگوهای ساختارمند می‌توانند از انزوای کاری ناشی از استفاده مستمر از هوش مصنوعی جلوگیری کنند و امکان بازنگری در تصمیم‌ها را فراهم آورند.
اهمیت یافته‌ها برای روابط‌عمومی
این پژوهش برای مدیران و کارشناسان روابط‌عمومی نیز پیام مهمی دارد. استفاده از هوش مصنوعی در تولید محتوا، پایش رسانه‌ها، تحلیل داده‌ها و پاسخ‌گویی به مخاطبان می‌تواند سرعت فعالیت‌های حرفه‌ای را افزایش دهد؛ اما اگر این تحول با بازنگری در فرایندهای کاری و تعیین حدود مسئولیت‌ها همراه نباشد، احتمال افزایش فشار کاری و فرسودگی کارشناسان وجود دارد.
در واقع، هوشمندسازی روابط‌عمومی نباید صرفاً به معنای تولید محتوای بیشتر، پاسخ‌گویی سریع‌تر و افزایش تعداد فعالیت‌ها باشد. کیفیت ارتباطات، دقت اطلاعات، خلاقیت حرفه‌ای، سلامت کارکنان و پایداری عملکرد سازمانی نیز باید در ارزیابی دستاوردهای فناوری مورد توجه قرار گیرند.
پیام نهایی پژوهش روشن است: سازمان باید هوش مصنوعی را هدایت کند، نه اینکه اجازه دهد هوش مصنوعی سازمان و کارکنان آن را هدایت کند.
نکات کلیدی
- هوش مصنوعی لزوماً بار کاری را کاهش نمی‌دهد: زمان صرفه‌جویی‌شده با ابزارهای هوشمند اغلب به انجام وظایف بیشتر اختصاص پیدا می‌کند.
- گسترش نامحسوس مسئولیت‌ها: کارکنان به دلیل آسان‌تر شدن شروع و انجام فعالیت‌ها، مسئولیت‌های خارج از شرح وظایف خود را نیز می‌پذیرند.
- افزایش ساعات فعالیت: استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند کار را به ساعات استراحت، شب و ابتدای صبح گسترش دهد.
- افزایش خستگی شناختی: سرعت بیشتر و انجام هم‌زمان وظایف متعدد، به‌تدریج ظرفیت ذهنی کارکنان را تحلیل می‌برد.
- خطر افت کیفیت تصمیم‌گیری: افزایش سرعت فعالیت الزاماً به معنای تصمیم‌های بهتر نیست و ممکن است احتمال خطا را افزایش دهد.
- تغییر ماهیت مسئولیت‌های شغلی: کارکنان باتجربه گاهی ناچار می‌شوند خروجی‌های تولیدشده با هوش مصنوعی توسط افراد کم‌تجربه را بررسی و اصلاح کنند.
- نادیده ماندن فشار کاری از سوی مدیران: وقتی افزایش فعالیت داوطلبانه به نظر می‌رسد، مدیران ممکن است از فشار واقعی واردشده بر کارکنان آگاه نشوند.
- ضرورت تدوین استانداردهای استفاده از هوش مصنوعی: سازمان‌ها باید قواعد مشخصی برای مدیریت سرعت کار، استراحت و حفظ مرزهای زندگی شخصی تدوین کنند.
- اهمیت مکث‌های هدفمند: توقف‌های برنامه‌ریزی‌شده پیش از تصمیم‌های مهم می‌تواند به افزایش دقت و جلوگیری از انحراف از اهداف سازمان کمک کند.
- ضرورت حفظ تعاملات انسانی: گفت‌وگوهای مستقیم، جلسات هماهنگی و بازاندیشی گروهی باید در کنار فعالیت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی حفظ شوند.
- تغییر نگاه به بهره‌وری: معیار موفقیت هوش مصنوعی نباید صرفاً تعداد وظایف انجام‌شده یا سرعت تولید خروجی باشد؛ کیفیت، پایداری و سلامت نیروی انسانی نیز اهمیت دارند.
- اصل راهبردی پژوهش: سازمان باید هوش مصنوعی را هدایت کند، نه اینکه اجازه دهد ابزارهای هوشمند، شیوه و آهنگ کار سازمان را تعیین کنند.