سخنی با وزیر راه و شهرسازی؛ به امید آنکه این پیشنهاد شنیده شود
ترمینالهای هوایی، ریلی و زمینی تنها محل ورود و خروج مسافران نیستند، بلکه نخستین و آخرین تصویر هر شهر در ذهن آنان را شکل میدهند. این مراکز میتوانند به ویترین هویت فرهنگی، اجتماعی و ورزشی استانها تبدیل شوند و در کنار معرفی آثار تاریخی، صنایعدستی، سوغات و جاذبههای گردشگری، نمادها و محصولات رسمی باشگاههای فوتبال هر منطقه را نیز عرضه کنند.
فوتبال یکی از فراگیرترین پدیدههای اجتماعی جهان است و بر پایه برخی برآوردها، میلیاردها نفر در سراسر جهان به آن علاقه دارند. این محبوبیت گسترده نشان میدهد باشگاههای فوتبال تنها نهادهای ورزشی نیستند، بلکه بخشی از حافظه جمعی، تعلق محلی و هویت فرهنگی شهرها و استانها محسوب میشوند. پیراهن، نشان، شال و دیگر محصولات هواداری هر باشگاه میتواند بخشی از تاریخ و فرهنگ یک منطقه را به مسافران معرفی کند.
ایجاد فروشگاهها و غرفههای رسمی محصولات باشگاههای فوتبال در فرودگاهها، ایستگاههای راهآهن و پایانههای مسافربری، میتواند همزمان چند هدف را محقق کند. این اقدام به افزایش درآمد باشگاهها، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، توسعه اقتصاد محلی، تقویت گردشگری ورزشی و ارتقای تجربه سفر کمک خواهد کرد. همچنین مسافران میتوانند در کنار سوغات سنتی، یادگاری ورزشی و فرهنگی از شهر مقصد با خود همراه کنند.
تجربه برخی کشورهای منطقه نشان داده است که عرضه محصولات رسمی باشگاهها در مراکز سفر و تجاری، میتواند فوتبال را به ابزاری برای برندسازی شهری و معرفی هویت محلی تبدیل کند. ایران نیز با برخورداری از باشگاههای ریشهدار، فرهنگهای متنوع استانی و شبکه گسترده حملونقل، ظرفیت اجرای چنین طرحی را دارد.
تحقق این پیشنهاد نیازمند همکاری وزارت راه و شهرسازی، وزارت ورزش و جوانان، فدراسیون فوتبال، باشگاهها، مدیران ترمینالها و بخش خصوصی است. این طرح میتواند با هزینهای محدود، ارزش فرهنگی و اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کند و ترمینالها را از ایستگاههای عبور به ایستگاههای هویت تبدیل سازد.
در گزارشی محبوبیت فوتبال ۵ میلیارد نفر یعنی دو سوم جمعیت ۸ میلیاردی جهان اعلام شد.
فوتبال، تنها یک ورزش نیست؛ تجلی هویت یک سرزمین، حافظه زنده یک ملت و زبان مشترک مردمانی است که شادیها، امیدها و تعلق خاطر خود را در رنگ پیراهن یک باشگاه و فریادهای یک ورزشگاه به تصویر میکشند. باشگاههای فوتبال، صرفاً مجموعههایی ورزشی نیستند؛ آنها بخشی از میراث فرهنگی و هویت اجتماعی هر استاناند؛ میراثی که نسلها آن را ساختهاند و نسلهای آینده آن را روایت خواهند کرد.
اگر بپذیریم که ترمینالهای هوایی، ریلی و زمینی، نخستین و آخرین تصویر هر شهر در ذهن مسافر هستند، آنگاه باید آنها را نه صرفاً محل عبور، بلکه دروازههای فرهنگی و ویترین هویت هر استان بدانیم. همانگونه که معرفی آثار تاریخی، صنایعدستی، سوغات و جاذبههای گردشگری هر استان در این مراکز اهمیت دارد، نمادها و یادگارهای باشگاههای ورزشی نیز میتوانند روایتگر تاریخ، فرهنگ و شور زندگی آن دیار باشند.
پیشنهاد میشود در کنار فروشگاهها و واحدهای عرضه قهوه، ساندویچ و سایر خدمات رفاهی ترمینالها، فضاهایی نیز برای عرضه البسه رسمی، محصولات هواداری، سوغات ورزشی و یادبودهای باشگاههای فوتبال همان استان ایجاد شود؛ نه صرفاً برای فروش کالا، بلکه برای عرضه بخشی از فرهنگ و شخصیت آن سرزمین. هر پیراهن، پرچمی از تعلق است؛ هر نشان باشگاه، برگ زرینی از تاریخ مردم آن دیار؛ و هر یادگار، پلی میان مسافر و شهری که از آن عبور میکند.
امروز در بسیاری از کشورهای پیشرو، اقتصاد ورزش دیگر محدود به فروش بلیت مسابقات یا قراردادهای رسانهای نیست؛ بلکه هویت باشگاهها به سرمایهای فرهنگی، گردشگری و اقتصادی تبدیل شده است. در کشورهای همسایه ایران نیز میتوان نمونههای موفقی از این رویکرد را مشاهده کرد. در ترکیه، محصولات رسمی باشگاههای بزرگ فوتبال در فروشگاههای فرودگاهی و مراکز تجاری وابسته به فرودگاهها عرضه میشود و مسافران داخلی و خارجی، در کنار سایر خدمات سفر، میتوانند پیراهن و محصولات هواداری باشگاههای محبوب را تهیه کنند. این تجربه نشان میدهد که فوتبال میتواند فراتر از یک رقابت ورزشی، به ابزاری برای معرفی هویت شهری، توسعه گردشگری و افزایش درآمد باشگاهها تبدیل شود.
ایران نیز با برخورداری از دهها فرودگاه، ایستگاه راهآهن و پایانه مسافربری و جابهجایی سالانه میلیونها مسافر، ظرفیت آن را دارد که ترمینالهای خود را به ویترینی برای معرفی هویت فرهنگی و ورزشی هر استان تبدیل کند؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است. تصور کنید مسافری که وارد تبریز، اهواز، اصفهان، کرمان، شیراز یا مشهد میشود، در همان نخستین گام با نمادهای باشگاههای ریشهدار آن شهر روبهرو شود؛ یا هنگام ترک آن دیار، پیراهن، شال یا یادگاری از باشگاه محبوب آن استان را بهعنوان سوغات با خود ببرد. این، تنها فروش یک کالا نیست؛ بلکه انتقال بخشی از فرهنگ، تاریخ و هویت آن شهر به دیگر نقاط ایران و جهان است.
ترمینالهای مسافرتی میتوانند از «ایستگاه عبور» به «ایستگاه هویت» تبدیل شوند؛ جایی که مسافر، پیش از ترک یک شهر یا هنگام ورود به آن، با روح آن دیار آشنا شود. چه افتخاری بالاتر از آنکه رهآورد یک سفر، تنها یک سوغات نباشد، بلکه نشانی از عشق، غیرت، تاریخ و هویت مردمانی باشد که باشگاهشان را نه صرفاً یک تیم، بلکه بخشی از وجود خویش میدانند.
اجرای چنین طرحی، علاوه بر ایجاد درآمدی پایدار برای باشگاههای ورزشی، به حمایت از تولیدکنندگان داخلی، توسعه اقتصاد محلی، افزایش جذابیت ترمینالها، تقویت صنعت گردشگری و ارتقای برند فرهنگی استانها نیز خواهد انجامید. این اقدامی کمهزینه اما پربازده است که میتواند حلقه اتصال ورزش، فرهنگ، اقتصاد و سفر باشد.
سرکار خانم وزیر؛ امروز که توسعه زیرساختهای حملونقل تنها به ساخت جاده، راهآهن و فرودگاه محدود نمیشود و «تجربه سفر» نیز بخشی از کیفیت خدمات محسوب میشود، شاید زمان آن رسیده باشد که ترمینالهای ایران نیز از یک فضای صرفاً خدماتی، به ویترینی برای نمایش هویت فرهنگی و ورزشی استانها تبدیل شوند. تحقق این ایده، با همکاری وزارت راه و شهرسازی، وزارت ورزش و جوانان، فدراسیون فوتبال، باشگاهها و بخش خصوصی، نهتنها امکانپذیر، بلکه گامی مؤثر در تقویت اقتصاد ورزش، توسعه گردشگری و معرفی چهره فرهنگی ایران خواهد بود.
شاید زمان آن رسیده باشد که ترمینالهای ایران، همانگونه که محل آغاز و پایان سفر هستند، به آغاز و پایان روایت هویت هر استان نیز تبدیل شوند؛ جایی که هر مسافر، پیش از آنکه شهر را ترک کند، قطعهای از فرهنگ، تاریخ و افتخار آن را با خود به