شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – تحلیلگران معتقدند پکن احتمالاً از ائتلاف «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» (WAICO) برای تأثیرگذاری بر مقررات جهانی هوش مصنوعی استفاده خواهد کرد.
این یک نشست هوش مصنوعی بود، اما پیامهای ژئوپلیتیک بسیار واقعی به همراه داشت. روز جمعه، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، از کشورها خواست در زمینه هوش مصنوعی همکاری کنند و اطمینان حاصل کنند که هیچ کشوری بر این فناوری سلطه ندارد؛ سخنی که ظاهراً کنایهای به ایالات متحده بود.
شی در یک کنفرانس مهم فناوری در شانگهای سخنرانی کرد؛ جایی که چین فناوریهای پیشرفتهای را به نمایش گذاشت که با توانمندیهای ایالات متحده رقابت میکند. هر دو کشور درگیر نبردی برای سلطه بر فناوری و هوش مصنوعی هستند و پیشرفتهای یکدیگر را تلاشهای عمدی برای مهار طرف مقابل میدانند. همزمان با گسترش جهانی مدلهای هوش مصنوعی چین، به نظر میرسد پکن خود را به عنوان رهبر نظم نوین جهانی هوش مصنوعی معرفی میکند و نفوذ ایالات متحده در توسعه و تنظیم مقررات این فناوریِ بهسرعت در حال تحول را به چالش میکشد.
در قلب این استراتژی، ائتلاف جدیدی متشکل از ۲۹ کشور قرار دارد که چین روز پنجشنبه در رویدادی سطح بالا با حضور آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با نام «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» (WAICO) اعلام کرد.
شی چه گفت؟
شی، در سخنرانی خود در کنفرانس هوش مصنوعی در شانگهای، از کشورها خواست از «فرصت تاریخی» ایجادشده توسط هوش مصنوعی متنباز استقبال کنند. او گفت چین نقشی در تضمین دسترسی عادلانه به ظرفیتسازی هوش مصنوعی برای کشورهای در حال توسعه ایفا کرده است تا از ایجاد «بیعدالتیهای تاریخی جدید» جلوگیری کند و برنامههای پکن برای ادامه همکاری با کشورهایی در سراسر آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا را اعلام کرد.
شی گفت: «توسعه هوش مصنوعی نباید اجرای تکنفره توسط یک کشور باشد، بلکه باید سمفونی همکاری بینالمللی باشد.» او افزود: «ما باید مشترکاً با گسترش بیش از حد مفهوم امنیت ملی در حوزه هوش مصنوعی یا ترجیح دادن امنیت یک کشور بر امنیت دیگران مخالفت کنیم.»
شی همچنین بر نیاز به رویکردی «انسانمحور» نسبت به هوش مصنوعی تأکید کرد که تضمین میکند «هوش مصنوعی همیشه تحت کنترل انسان باشد» و از پادمانهایی مانند مقررات، نظارت فنی، هشدار زودهنگام و سیستمهای واکنش اضطراری استفاده کند.
سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی چیست؟
این سازمان بیندولتی رسماً در ۱۶ ژوئیه تشکیل شد، اگرچه پکن از سال گذشته تبلیغ یک اتحاد جهانی هوش مصنوعی را میکرد. اهداف اعلامشده آن ترویج همکاری بینالمللی و توسعه مقررات هوش مصنوعی در سراسر کشورهاست تا اطمینان حاصل شود که این فناوری برای انسان مفید و ایمن است.
دفتر مرکزی آن در شانگهای است و ۲۹ کشور مؤسس عضو آن شامل چندین کشور بزرگ «جنوب جهانی» از جمله اندونزی، برزیل، مالزی، آفریقای جنوبی، سنگال، روسیه و پاکستان هستند. تحلیلگران گمانهزنی میکنند که پکن احتمالاً از این ائتلاف برای شکلدهی به نحوه تدوین سیاستهای هوش مصنوعی در سازمان ملل استفاده خواهد کرد.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
هوش مصنوعی ستون مهمی از سیاست صنعتی چین است. پکن سرمایهگذاری عظیمی در ساخت یک زیستبوم داخلی خودکفا، از تولید تراشه تا استفاده مصرفکننده، انجام داده است. این امر باعث ایجاد یک «جنگ تراشه» با ایالات متحده شده است؛ چرا که هر دو برای کنترل تولید فناوریهای مبتنی بر تراشه مانند سلاحهای نظامی پیشرفته و سیستمهای هوش مصنوعی مسابقه میدهند.
در حالی که پکن در دسترسی به پیشرفتهترین نیمههادیها از ایالات متحده عقب است، در حال حاضر در تأمین انرژی مراکز داده عظیمی که برای آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی مورد نیاز است، پیشتاز است. چین همچنین بر تولید مواد معدنی کمیاب و حیاتی مورد نیاز برای ساخت تراشهها تسلط دارد. فراوانی برق ارزان به چین این مزیت را داده است که نیازهای انرژی عظیم هوش مصنوعی را برآورده کند. پکن در حال حاضر بیش از دو برابر ایالات متحده برق تولید میکند؛ برتریای که انتظار میرود در میان سرمایهگذاریهای تهاجمی دولتی در شبکه انرژی کشور، افزایش یابد.
چین در حال حاضر با محدودیتهای واردات فناوری از سوی ایالات متحده مواجه است و واشینگتن به نگرانیهای امنیت ملی استناد میکند. با این حال، پکن اقدامات ایالات متحده را تلاشی برای متوقف کردن تلاشهایش در هوش مصنوعی میبیند. در ماه مه، وزارت بازرگانی ایالات متحده محدودیتهای ارسال نیمههادیهای حیاتی به شرکتهای تابعه چینی که در چین مستقر هستند یا شرکت مادر آنها در چین است را تأیید کرد. پکن نیز با ممنوعیت صادرات فناوریهای با کاربرد دوگانه و مواد معدنی حیاتی به شرکتهای آمریکایی تلافی کرده است.
کشورها تاکنون برای هماهنگ کردن مقررات هوش مصنوعی با رشد سریع آن دچار مشکل بودهاند. نگرانیها در مورد استفاده از هوش مصنوعی در زمینههایی مانند نبرد نظامی، برخی از شدیدترین بحثهای حاکمیتی را برانگیخته است. پیشگامی چین در کنفرانس هوش مصنوعی و ائتلاف «وایکو» اکنون پکن را در موقعیت تأثیرگذاری برای شکلدهی به سیاستهای هوش مصنوعی نیز قرار میدهد.
جایگاه سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی کجاست؟
لی چیانگ، نخستوزیر چین، اولین بار برنامههای «وایکو» را در ژوئیه ۲۰۲۵ رونمایی کرد. تحلیلگران در آن زمان گمانهزنی میکردند که پکن در حال تغییر جهت از صادرات زیرساختهای هوش مصنوعی چین به سمت تدوین سیاستها و نهادهای جهانی هوش مصنوعی است تا تلاش کند منافع چین را در صحنه جهانی – پیش از ایالات متحده – منعکس کند.
بسیاری به این نکته اشاره میکنند که چگونه چین مدتهاست نسبت به اینترنت، به دلیل ریشههای آمریکایی و مدلهای غیرمتمرکز آن، بدبین بوده و بنابراین فعالانه به دنبال منزوی کردن خود در داخل بوده است. تحلیلگران میگویند اقدام پیشدستانه پیش از پذیرش جهانی قابل پیشبینی هوش مصنوعی میتواند به چین کمک کند تا این روند را معکوس کند، بهویژه با حمایت متحدان قدرت میانی و کمدرآمدش که تعدادشان در سازمان ملل وزن خواهد داشت.
آریندراجیت باسو، کارشناس حاکمیت، در تحلیلی برای اندیشکده آمریکایی «کارنگی برای صلح بینالمللی» نوشت: «با عقبنشینی سریع واشینگتن از فرایندهای تعیین هنجارهای جهانی سایبری و هوش مصنوعی و برداشتن حمایت مالی خود از دیپلماسی سایبری به طور گستردهتر، پکن مشتاق است رهبری جهانی خود را نشان دهد.» وی افزود: «با این کار، امیدوار است که برای دیدگاه حاکمیتی دولتمحور خود از فناوری، از سوی جنوب جهانی تأییدیه دریافت کند.»
- تاریخ انتشار: ۲۷ تیر ۱۴۰۵ (July 17, 2026)
- منبع انگلیسی: الجزیره (Al Jazeera)
- منبع فارسی: شارا ـ شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران