پیشنهاد دمیس هسابیس برای استانداردهای هوش مصنوعی؛ از تردید در تنظیم‌گری تا سقوط کم‌سابقه آی‌بی‌ام

صنعت هوش مصنوعی بار دیگر از ضرورت استانداردگذاری و نظارت سخن می‌گوید، اما فاصله میان ایده‌های سنجیده و سیاست‌گذاری واقعی همچنان بزرگ است؛ فاصله‌ای که هم بر امنیت عمومی اثر می‌گذارد و هم بر ارزش بازار شرکت‌های فناوری.

دمیس هسابیس، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل گوگل دیپ‌مایند، در روزهای اخیر برای پیشنهاد خود درباره ایجاد یک نهاد تازه جهت تدوین استانداردهای هوش مصنوعی، تحسین بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده این صنعت را به دست آورد؛ از جمله سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، جک دورسی، هم‌بنیان‌گذار بلاک، و نیز سرمایه‌گذارانی مانند اشتون کوچر و چماث پالیهاپیتیا.

ایده هسابیس این است که یک گروه جدید، با تامین مالی از سوی صنعت و با همکاری دولت، مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی را بررسی کند تا اطمینان حاصل شود این مدل‌ها در حوزه‌هایی مانند امنیت سایبری، تهدیدهای زیستی و دیگر خطرات بالقوه، برای جامعه و زیرساخت‌ها تهدیدآفرین نباشند. بسیاری از همتایان او در صنعت، این پیشنهاد را «سنجیده» توصیف کردند. نادلا آن را «مهم» خواند و پالیهاپیتیا از آن با عنوان طرحی «موجه و منطقی» یاد کرد. اشتون کوچر هم به شکلی کوتاه اعلام کرد که با آن موافق است.

با این حال، تحسین‌های کلامی به‌تنهایی راه‌گشا نیست. صنعت هوش مصنوعی سابقه‌ای طولانی در انتشار مقاله‌ها، نامه‌های سرگشاده و بیانیه‌هایی دارد که در آن‌ها خواسته می‌شود برای جلوگیری از آسیب‌های هوش مصنوعی، نابودی مشاغل یا حتی تهدیدهای بزرگ‌تر علیه بشر، اقدامی فوری انجام شود. تنها در روز دوشنبه، حدود ۲۰۰ نفر از فعالان صنعت و دانشگاهیان نامه‌ای سرگشاده با عنوان «اکنون باید اقدام کنیم» منتشر کردند و در آن خواستار ایجاد مشوق‌ها، حفاظ‌ها و نهادهای لازم برای هدایت هوش مصنوعی به مسیری شدند که مکمل انسان باشد و به سود جامعه عمل کند.

این پرسش به‌درستی مطرح می‌شود که مگر چند شرکت بزرگ هوش مصنوعی، از جمله انتروپیک و اوپن‌ای‌آی، از ابتدا با همین وعده و هدف شکل نگرفتند؟ با این همه، اصل موضوع همچنان پابرجاست: پیشنهاد هسابیس در زمانی مطرح شده که دولت ترامپ به‌نظر می‌رسد در حال تدوین مقررات هوش مصنوعی به‌صورت موردی، مقطعی و بدون چارچوبی روشن است.

و دقیقا همین‌جا مسئله اصلی خود را نشان می‌دهد. واژه‌ای که بیش از همه برای توصیف پیشنهاد هسابیس به کار رفته، یعنی «سنجیده»، واژه‌ای نیست که معمولا برای شیوه سیاست‌گذاری دولت ترامپ استفاده شود. البته برای منصف بودن، شاید این توصیف درباره رویکرد دولت بایدن در زمینه سیاست‌گذاری هوش مصنوعی هم چندان دقیق نباشد. در چنین فضایی، به‌سختی می‌توان تصور کرد چه عاملی می‌تواند این شکاف میان ایده‌های حساب‌شده و تصمیم‌های سیاسی را پر کند.

در بخش دیگری از تحولات روز، آی‌بی‌ام که معمولا در پوشش رسانه‌ای مربوط به آشفتگی‌های ناشی از هوش مصنوعی جایگاه محوری ندارد، ناگهان در مرکز توجه قرار گرفت. این شرکت باسابقه رایانشی روز سه‌شنبه اعلام کرد گزارش درآمدی سه‌ماهه دوم آن «ناامیدکننده» خواهد بود. دلیل اصلی این وضعیت آن است که مشتریان برخلاف انتظار، هزینه‌های خود را از نسل جدید رایانه‌های مرکزی زد و نرم‌افزارهای وابسته به آن، به سمت سخت‌افزارهایی منتقل کرده‌اند که برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی و مراکز داده مورد نیاز هستند؛ سخت‌افزارهایی که هم با کمبود عرضه روبه‌رو شده‌اند و هم قیمت قطعاتی مانند تراشه‌های حافظه در آن‌ها رو به افزایش است.

این تحول برای هر شرکت فناوری در شرایط کنونی حساس و هشداردهنده است. بازار به‌سرعت واکنش نشان داد و ارزش سهام آی‌بی‌ام در همان روز ۲۵ درصد سقوط کرد؛ افتی که رسانه‌ها از آن به‌عنوان بزرگ‌ترین ریزش یک‌روزه سهام این شرکت در چند دهه اخیر یاد کردند. در نتیجه، ارزش بازار آی‌بی‌ام به حدود ۲۰۴ میلیارد دلار کاهش یافت؛ رقمی که حالا این شرکت را از نظر ارزش بازار، پایین‌تر از شرکت‌های امنیت سایبری پالو آلتو نتورکس و کراوداسترایک قرار می‌دهد.

در سایر خبرهای مهم، کتی هوکول، فرماندار نیویورک، روز سه‌شنبه فرمان اجرایی‌ای را امضا کرد که نخستین توقف سراسری در سطح ایالتی برای مراکز داده در آمریکا را اجرایی می‌کند. این اقدام بخشی از موج فزاینده مخالفت‌ها با گسترش این تاسیسات در سطح ایالت‌ها و جوامع محلی است؛ مخالفت‌هایی که ریشه در نگرانی‌های انرژی، محیط‌زیست، مصرف آب و اثرات اجتماعی این زیرساخت‌ها دارند.

هم‌زمان، دیپ‌سیک در حال برنامه‌ریزی برای جذب دور تازه‌ای از سرمایه است؛ آن هم تنها چند هفته پس از پایان دور قبلی تامین مالی. دو نفر که به‌طور مستقیم از این موضوع اطلاع دارند، این خبر را تایید کرده‌اند. همچنین گزارش شده است که این شرکت برای ورود به بازار بورس نیز آماده می‌شود.

در جبهه امنیت سایبری نیز کاخ سفید اعلام کرد نخستین برنامه‌ای را که از دل فرمان اجرایی اوایل ژوئن درباره امنیت سایبری هوش مصنوعی بیرون آمده، راه‌اندازی کرده است. این ابتکار با نام «عقاب طلایی» به‌عنوان یک سازوکار هماهنگ‌کننده میان نهادهای دولتی و شرکت‌ها عمل خواهد کرد تا آن‌ها بتوانند درباره آسیب‌پذیری‌های سایبری و شیوه پاسخ‌گویی به آن‌ها با یکدیگر همکاری کنند.