روز روابط عمومی و ارتباطات که هر سال در ۲۷ اردیبهشت گرامی داشته میشود، فرصتی برای بررسی نقش روابط عمومی در توسعه سازمانی، اعتماد اجتماعی و مدیریت ارتباطات در جامعه است.
با وجود اهمیت این حوزه، در سالهای گذشته توجه ساختاری کافی به تقویت دانش، حرفه و نهادهای تخصصی روابط عمومی در ایران صورت نگرفته است. در حالی که در کشورهای پیشرفته روابط عمومی یکی از ارکان اصلی حکمرانی ارتباطی محسوب میشود، در ایران این حوزه همچنان با چالشهای نهادی و حمایتی مواجه است.
در عین حال، انجمنهای حرفهای، استادان دانشگاه و فعالان بخش خصوصی نقش مهمی در حفظ و توسعه گفتمان روابط عمومی داشتهاند. سال ۱۴۰۵ اما با شرایط خاصی همراه شده و فضای جنگی منطقه بر حال و هوای بزرگداشت این روز تأثیر گذاشته است.
با این حال، اهمیت روابط عمومی در شرایط بحران بیشتر از هر زمان دیگری آشکار میشود. مدیریت اطلاعرسانی، مقابله با شایعات، ایجاد اعتماد عمومی و تقویت همبستگی اجتماعی از مهمترین کارکردهای روابط عمومی در دوران بحران و جنگ به شمار میرود.
تقویت روابط عمومی حرفهای میتواند به افزایش سرمایه اجتماعی، بهبود ارتباط میان دولت و جامعه و ارتقای کیفیت تصمیمگیری در نظام حکمرانی کمک کند.
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) || ۲۷ اردیبهشت در تقویم رسمی ایران به عنوان روز ملی روابط عمومی و ارتباطات ثبت شده است؛ روزی که به طور نمادین برای توجه به نقش ارتباطات سازمانی، اطلاعرسانی شفاف و مدیریت افکار عمومی در جامعه تعیین شده است. با این حال، بررسی روند تاریخی نشان میدهد که بسیاری از دولتها پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تاکنون درک دقیق و عمیقی از جایگاه، کارکرد و اهمیت روابط عمومی در توسعه سازمانی و اجتماعی نداشتهاند.
این مسئله موضوعی است که تحلیل علل و ریشههای آن نیازمند پژوهشی جداگانه است، اما به طور کلی میتوان گفت بخش قابل توجهی از سیاستگذاریهای فرهنگی و مدیریتی در کشور، به اندازه کافی به تقویت علم، حرفه و مهارتهای روابط عمومی و ارتباطات توجه نکردهاند.
در این میان، نهادهایی که انتظار میرود نقش حمایتی و توسعهای در حوزه ارتباطات ایفا کنند، از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر دستگاههای مرتبط، کمتر به مسئولیتهای ساختاری خود در زمینه حمایت از توسعه دانش روابط عمومی، تقویت بخش خصوصی و پشتیبانی از انجمنهای حرفهای عمل کردهاند.
در بسیاری از کشورهای پیشرفته، روابط عمومی به عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت سازمانی، حکمرانی ارتباطی و تعامل اجتماعی شناخته میشود. در حالی که در ایران، با وجود ظرفیتهای علمی و حرفهای قابل توجه، این حوزه هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در ساختارهای مدیریتی کشور به دست آورد.
با این حال، در طول سالهای گذشته، بخش خصوصی، انجمنهای صنفی و نهادهای مردمی روابط عمومی نقش بسیار مهمی در زنده نگه داشتن این روز ایفا کردهاند. هر سال با نزدیک شدن به ۲۷ اردیبهشت، مجموعهای از همایشها، نشستها، کارگاهها و گردهماییهای تخصصی به صورت خودجوش و با انگیزه بالا برگزار میشد که فرصتی برای هماندیشی، انتقال تجربه و تقویت شبکه حرفهای فعالان این حوزه فراهم میکرد.
در این میان، تلاشها و پیگیریهای استادان و فعالان برجسته این حوزه شایسته قدردانی است. استادانی مانند هوشمند سفیدی، مهدی باقریان و امیرعباس تقیپور و بسیاری دیگر از صاحبنظران روابط عمومی طی سالهای گذشته نقش مهمی در توسعه گفتمان حرفهای روابط عمومی در ایران ایفا کردهاند.
اما سال ۱۴۰۵ در شرایطی متفاوت آغاز شده است. تحولات سیاسی و امنیتی منطقه و فضای جنگی که بر کشور سایه انداخته، باعث شده است شور و نشاط همیشگی اردیبهشت و برنامههای گسترده بزرگداشت روز روابط عمومی و ارتباطات تا حدی تحت تأثیر قرار گیرد.
فعالان حوزه روابط عمومی و ارتباطات همواره به عنوان افرادی شناخته میشوند که تفکر سازنده، گفتار اثرگذار و رویکردی مبتنی بر امید، تعامل و همدلی دارند. با این حال، شرایط خاص ناشی از جنگ و نگرانیهای اجتماعی طبیعی است که بر فضای حرفهای و برنامههای فرهنگی نیز اثر بگذارد.
به همین دلیل، بسیاری از برنامهها و گردهماییهای صمیمانهای که هر سال در این مناسبت برگزار میشد، اکنون در فضایی متفاوت و همراه با نگرانیهای ناشی از شرایط زمانه قرار گرفته است.
با وجود این شرایط، تجربه تاریخی نشان داده است که نقش روابط عمومی در زمان بحران و جنگ حتی مهمتر از شرایط عادی است. مدیریت اطلاعرسانی، ایجاد اعتماد عمومی، تقویت همبستگی اجتماعی و انتقال دقیق پیامهای ملی از جمله وظایفی است که در چنین شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در واقع، روابطعمومی حرفهای میتواند در دوران بحران به عنوان پل ارتباطی میان مردم، نهادهای حاکمیتی و سازمانها عمل کند و با ایجاد فضای گفتوگوی سازنده، از شکلگیری شایعات و بحرانهای ارتباطی جلوگیری کند.
از همین رو انتظار میرود فعالان این حوزه با تلاش بیشتر، فعالیت حرفهایتر و نگاه آیندهنگرانهتر در جهت ارتقای جایگاه روابط عمومی در کشور گام بردارند.
در پایان باید یاد کرد از استادان، معلمان، مدیران و پیشکسوتان حوزه روابط عمومی و ارتباطات که با آموزش، تجربه و تلاشهای خود مسیر رشد این حرفه را هموار کردهاند.
آنانی که امروز در میان ما هستند، حضورشان مایه دلگرمی است و آنان که از میان ما رفتهاند، یاد و میراث حرفهایشان همچنان الهامبخش نسلهای جدید خواهد بود.
امید است دولتمردان نیز با درک اهمیت سرمایه اجتماعی و نقش ارتباطات حرفهای در حکمرانی مدرن، توجه بیشتری به توسعه و تقویت روابط عمومی در ساختارهای مدیریتی کشور داشته باشند.