توافق تازه کاخ سفید با مدیران شرکتهای بزرگ فناوری، بر خودنظارتی، کنترلهای داخلی، حسابرسی مستقل و نظارت هیئتمدیره استوار است و الزام قانونی مستقیمی ندارد. در مقابل، قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا برای شرکتهای مشمول، تعهدات قانونی و ضمانت اجرای مالی تعیین کرده است.
این تفاوت، دو رویکرد متفاوت به حکمرانی هوش مصنوعی را نشان میدهد: همکاری و خودتنظیمی صنعت در یک سو و تنظیمگری قانونی در سوی دیگر.
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – مدیران شرکتهای بزرگ فناوری در کاخ سفید توافقی برای تقویت ایمنی هوش مصنوعی امضا کردند؛ توافقی که بر خودنظارتی، کنترلهای داخلی، حسابرسی مستقل و نظارت هیئتمدیره استوار است، اما الزام قانونی و مجازات مشخصی برای نقض آن ندارد.
در مقابل، اتحادیه اروپا مقررات مربوط به هوش مصنوعی را در قالب قانون اجرا کرده و برای شرکتهای متخلف جریمههایی تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳ درصد گردش مالی سالانه جهانی آنها، هرکدام که بیشتر باشد، در نظر گرفته است.
در نشست روز سهشنبه ۲۹ سپتامبر در کاخ سفید، مدیرانی از شرکتهای انویدیا، اوپناِیآی، آنتروپیک، متا، گوگل و دیگر شرکتهای بزرگ فناوری حضور داشتند. دونالد ترامپ گفت مدیران شرکتها تعهدی «اخلاقاً الزامآور» برای ایجاد سازوکارهای حفاظتی در سامانههای هوش مصنوعی امضا کردهاند.
با این حال، این توافقنامه پشتوانه حقوقی ندارد و برای نقض آن نیز مجازات مشخصی تعیین نشده است. ترامپ پس از نشست گفت شرکتها قرار است بر عملکرد خود نظارت کنند.
این توافق که «توافقنامه کاخ سفید» نام گرفته، بر کنترلهای داخلی، ارزیابی ریسک، حسابرسی بیرونی و نظارت هیئتمدیره تأکید دارد. ترامپ همچنین از تعیین فردی برای نظارت بر اجرای توافق و احتمال تشکیل کمیتهای حدوداً ۱۰ نفره سخن گفته است.
در همین حال، داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، تأکید کرد که فناوری هوش مصنوعی خطرات واقعی دارد و سازوکار رسیدگی به این خطرات همچنان در دست بررسی است.
مراکز داده؛ چالش دیگر توسعه هوش مصنوعی
گسترش هوش مصنوعی به توسعه مراکز داده عظیم و پرمصرف وابسته است؛ موضوعی که به دلیل مصرف انرژی و فشار بر منابع آب، زمین و شبکه برق، به یکی از مسائل مورد بحث در آمریکا تبدیل شده است.
بر اساس نظرسنجی مشترک رادیوی عمومی ملی آمریکا، شبکه پیبیاس و مؤسسه ماریست، ۶۵ درصد رأیدهندگان ثبتنامشده با ساخت مراکز داده در جوامع خود مخالف بودهاند.
مجلس نمایندگان آمریکا نیز در ۱۶ سپتامبر با ۴۱۷ رأی موافق در برابر ۳ رأی مخالف، «قانون حفاظت از مشترکان» را تصویب کرد؛ طرحی که میخواهد از انتقال هزینههای توسعه شبکه و افزایش هزینه برق مراکز داده به خانوارها جلوگیری کند. این طرح هنوز در سنای آمریکا تصویب نشده است.
از «هوش مصنوعی» تا «ابرهوش»
ترامپ روز سهشنبه همچنین اعلام کرد دولت آمریکا از این پس در موارد ممکن از اصطلاح «ابرهوش» به جای «هوش مصنوعی» استفاده خواهد کرد.
او ساعاتی بعد فرمان اجرایی مربوط به این تغییر اصطلاح را امضا کرد. بر اساس این فرمان، دولت فدرال باید در ارتباطات رسمی، اسناد و برخی فعالیتهای خود از اصطلاح جدید استفاده کند و ظرف ۶۰ روز نیز پیشنهادی برای تعریف قانونی «ابرهوش» ارائه شود.
رویکرد متفاوت اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا رویکرد متفاوتی در پیش گرفته است. «قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا» برای شرکتهایی که در بازار این اتحادیه فعالیت میکنند، الزامات قانونی مشخصی تعیین کرده است.
بر اساس این چارچوب، سازندگان مدلهای هوش مصنوعی عمومی باید اطلاعات مربوط به عملکرد مدلها را مستند کنند، برخی اطلاعات کلیدی را در اختیار کسبوکارهای استفادهکننده قرار دهند، الزامات مربوط به حقوق مالکیت فکری را رعایت کنند و خلاصهای از دادههای مورد استفاده برای آموزش مدلها منتشر کنند.
برای مدلهای قدرتمندتر نیز الزامات سختگیرانهتری در نظر گرفته شده است؛ از جمله آزمون ریسک، آزمایشهای موسوم به «ردتیمینگ»، گزارش رخدادهای جدی و حفاظت در برابر حملات سایبری.
دفتر هوش مصنوعی کمیسیون اروپا نیز اختیار دارد از شرکتها اطلاعات بخواهد، ارزیابیهای مستقل انجام دهد و در شرایط مشخص دستور محدود کردن یا جمعآوری یک مدل از بازار اتحادیه اروپا را صادر کند.
به این ترتیب، تفاوت اصلی دو رویکرد در زمان انتشار این گزارش روشن است: توافق کاخ سفید بر تعهد و خودنظارتی صنعت تکیه دارد، در حالی که اتحادیه اروپا الزامات قانونی و ضمانت اجرای مشخص را در مرکز نظام حکمرانی هوش مصنوعی قرار داده است.
منبع: یورونیوز، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶