هوش مصنوعی در حال تغییر قواعد صنعت نشر است؛ اما چالش اصلی فقط فناوری نیست، بلکه اعتماد است.
افزایش استفاده نویسندگان از ابزارهای هوش مصنوعی، ناشران را با پرسشهایی درباره اصالت آثار، مالکیت حقوقی و ضرورت افشای استفاده از این فناوری مواجه کرده است. از سوی دیگر، ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی نیز خطاناپذیر نیستند و ممکن است به اشتباه نویسندگان را متهم کنند.
گزارش کامرون پیو نشان میدهد صنعت نشر برای عصر هوش مصنوعی به یک قرارداد اجتماعی تازه میان نویسنده، ناشر و خواننده نیاز دارد؛ قراردادی که بر شفافیت، اصالت و اعتماد استوار باشد.
عنوان اصلی: درگیر واکنش منفی به هوش مصنوعی، ناشران کتاب با پرسشهای فزایندهای روبهرو هستند
نویسنده: کامرون پیو، نویسنده و خبرنگار
تاریخ انتشار: ۱۳ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۵:۴۲ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا
تاریخ انتشار اولیه: ۱۲ اوت ۲۰۲۶
موضوع: صنعت نشر، نویسندگی، هوش مصنوعی، اعتماد، تشخیص محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی
منبع: مانیتور علوم مسیحی
نوع مقاله: گزارش تحلیلی
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – گسترش هوش مصنوعی در نویسندگی، صنعت نشر را با یکی از جدیترین چالشهای سالهای اخیر مواجه کرده است: چگونه میتوان میان استفاده از فناوری، اصالت اثر و اعتماد خواننده تعادل برقرار کرد؟
تابستان امسال، دو مؤسسه ادبی «یوروپا کانتنت» و «هاجمن لیتری» نسخه خطی رمان جنایی مورد انتظار «زنگ بزن، من جسد را پنهان میکنم» نوشته جری فالاده، نویسنده نیجریهای، را از چرخه فروش خارج کردند. این اثر پیشتر توجه زیادی در فضای مجازی به خود جلب کرده و قراردادهایی چندمیلیوندلاری از ناشران بزرگ در ایالات متحده و بریتانیا دریافت کرده بود و قرار بود در سال ۲۰۲۸ منتشر شود.
دلیل این تصمیم، تردید درباره منشأ واقعی متن بود. به گفته مؤسسات ادبی، مشخص نبود که کتاب را خود فالاده نوشته یا یک چتبات هوش مصنوعی.
فالاده اتهامات را رد کرد و گفت آثار نویسندگان سیاهپوست بیش از آثار نویسندگان سفیدپوست از نظر احتمال استفاده از هوش مصنوعی مورد بررسی قرار میگیرند. با این حال، این پرونده و نمونههای مشابه نشان میدهند که صنعت نشر با بحران فزاینده اعتماد میان نویسندگان، ناشران و خوانندگان مواجه است.
واهینی وارا، روزنامهنگار و نویسنده، معتقد است پیش از ظهور هوش مصنوعی این انتظار وجود داشت که هر چیزی در کتاب توسط انسان نوشته شده باشد و اکنون باید در قرارداد اجتماعی میان نویسنده و خواننده شرایط تازهای ایجاد شود.
در ماه مه نیز جایزه داستان کوتاه کشورهای مشترکالمنافع با اتهام استفاده از هوش مصنوعی در سه داستان برنده مواجه شد. در همان ماه، گزارشهایی درباره کتاب غیرداستانی «آینده حقیقت» نیز نشان داد که برخی نقلقولهای آن بهاشتباه نسبت داده شده یا توسط هوش مصنوعی ساخته شده بودند.
این موارد پرسش مهمی را پیش روی ناشران قرار داده است: آنها تا چه اندازه باید آثار دریافتی را از نظر استفاده از هوش مصنوعی بررسی کنند؟
آیا استفاده از هوش مصنوعی باید ممنوع شود؟
با افزایش حجم انتشار کتاب و کاهش نیروی انسانی، برخی کارشناسان معتقدند ممنوعیت کامل هوش مصنوعی راهکار مناسبی نیست.
بر اساس دادههای منتشرشده در «پابلیشرز ویکلی»، تعداد کتابهای منتشرشده توسط ناشران آمریکایی بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، ۱۰ درصد افزایش یافته و به ۶۴۲ هزار و ۲۴۲ عنوان رسیده است. در مقابل، تعداد مشاغل صنعت نشر کتاب در ایالات متحده بین سالهای ۱۹۸۷ تا ۲۰۲۵، ۲۸ درصد کاهش یافته است.
کاتلین اشمیت، راهبردپرداز صنعت نشر، استفاده از هوش مصنوعی برای کارهای ساده و تکراری را قابل قبول میداند، اما معتقد است نباید از آن برای نوشتن کامل یک کتاب استفاده کرد.
این دیدگاه با نظر بخشی از خوانندگان نیز همخوان است. بسیاری از خوانندگان استفاده از هوش مصنوعی برای تحقیق یا ایدهپردازی را قابل قبولتر از استفاده از آن برای نوشتن متن نهایی میدانند.
در یک نظرسنجی یواگاو در سال ۲۰۲۵، اکثریت خوانندگان آمریکایی با استفاده از هوش مصنوعی در پنج موقعیت مورد بررسی مخالفت کردند. ۶۱ درصد گفتند اگر بفهمند کتابی که خواندهاند با هوش مصنوعی نوشته شده است، احساس رضایت کمتری خواهند داشت.
مشکل ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی
همزمان با افزایش نگرانیها، ابزارهای تشخیص محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی نیز بیشتر مورد استفاده قرار گرفتهاند.
در پرونده داستان «مار در بیشه»، ابزار پانگرام متن را صددرصد تولیدشده با هوش مصنوعی تشخیص داد. با این حال، بنیاد کشورهای مشترکالمنافع پس از بررسی پیشنویسها، اسناد دارای زمان ثبتشده و یادداشتهای نویسنده، مدرکی برای استفاده از هوش مصنوعی پیدا نکرد.
این موضوع نشان میدهد ابزارهای تشخیص نیز خطاناپذیر نیستند.
مطالعهای در دانشگاه استنفورد در سال ۲۰۲۳ نشان داد ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی علیه افراد غیربومی انگلیسیزبان سوگیری دارند. همچنین بسیاری از پژوهشگران هوش مصنوعی درباره قابلیت اعتماد این ابزارها تردید دارند.
تارا رادوند، پژوهشگر دانشگاه میشیگان، میگوید این ابزارها بسته به شرایط میتوانند مفید باشند، اما حتی نرخ خطای مثبت کاذب یک درصد نیز در صنعت نشر بسیار مهم است؛ زیرا یک اتهام نادرست میتواند به حرفه یک نویسنده آسیب جدی وارد کند.
قوانین ناشران هنوز روشن نیست
ناشران نیز هنوز در حال یافتن مرزهای استفاده قابل قبول از هوش مصنوعی هستند.
انتشارات هاشِت برخی موارد مانند تحقیق درباره عناصر یک کتاب را در گروه مواردی قرار داده که الزاماً نیازمند افشا نیستند؛ اما نویسندگان باید تأیید کنند که اثر متعلق به خودشان است.
پنگوئن رندوم هاوس نیز استفاده شرکتهای هوش مصنوعی از آثار دارای حقنشر نویسندگان برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی بدون اجازه را ممنوع کرده است.
با این حال، بسیاری از ناشران هنوز روشهای دقیق بررسی و غربالگری آثار از نظر استفاده از هوش مصنوعی را بهطور عمومی اعلام نکردهاند.
در این میان، برخی نویسندگان نیز مواضع متفاوتی دارند. اولگا توکارچوک، نویسنده برنده جایزه نوبل، گفته است از هوش مصنوعی تنها برای پژوهش مقدماتی سریعتر استفاده میکند. آنتونی هوروویتز نیز گفته است از این فناوری استفاده میکند، اما بر ضرورت بررسی اطلاعات و مراجعه به منابع دوم تأکید دارد.
بر اساس نظرسنجی سال ۲۰۲۵ «بوکباب» از بیش از ۱۲۰۰ نویسنده، ۴۵ درصد گفتهاند از هوش مصنوعی مولد برای کمک به کار خود استفاده میکنند، در حالی که ۴۸ درصد گفتهاند از آن استفاده نمیکنند و قصد ندارند استفاده کنند.
مسئله اصلی؛ شفافیت و اعتماد
برای واهینی وارا، مسئله اصلی استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ بلکه صداقت درباره استفاده از آن است.
او معتقد است باید سازوکاری برای افشای استفاده از هوش مصنوعی وجود داشته باشد تا خوانندگان و نویسندگان درک مشترکی از چگونگی تولید اثر داشته باشند.
کتاب اخیر او نیز شامل بخشهایی تولیدشده با هوش مصنوعی است، اما این بخشها بهصورت مشخص برچسبگذاری شدهاند.
در نهایت، صنعت نشر با یک پرسش بنیادین روبهروست: آیا خواننده حق دارد بداند کتابی که در دست دارد تا چه اندازه محصول خلاقیت انسانی و تا چه اندازه حاصل استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی است؟
نیک هارکوی، نویسنده بریتانیایی داستانهای علمیتخیلی، با وجود علاقه به فناوری، میگوید استفاده از رایانه برای انجام کار نویسندگی برای او جذاب نیست؛ زیرا خودِ فرایند نوشتن را دوست دارد.
بحران کنونی نشان میدهد صنعت نشر برای عصر هوش مصنوعی به قواعدی روشنتر نیاز دارد؛ قواعدی که در آن اصالت، شفافیت، مالکیت اثر و اعتماد خواننده همزمان مورد توجه قرار گیرند.
نکات کلیدی
- هوش مصنوعی به یکی از مهمترین چالشهای اعتماد در صنعت نشر تبدیل شده است.
- پرونده رمان «زنگ بزن، من جسد را پنهان میکنم» نمونهای از پیامدهای جدی ابهام درباره استفاده از هوش مصنوعی است.
- ناشران هنوز درباره میزان استفاده مجاز نویسندگان از هوش مصنوعی سیاستهای یکسانی ندارند.
- بسیاری از خوانندگان استفاده از هوش مصنوعی برای تحقیق یا ایدهپردازی را قابل قبولتر از تولید متن نهایی میدانند.
- شفافیت درباره میزان استفاده از هوش مصنوعی میتواند به حفظ اعتماد خوانندگان کمک کند.
- ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی خطاناپذیر نیستند و احتمال مثبت کاذب دارند.
- تشخیص نادرست میتواند برای نویسندگان پیامدهای حرفهای بسیار سنگینی داشته باشد.
- رشد تعداد کتابهای منتشرشده همزمان با کاهش نیروی انسانی، فشار بیشتری بر ناشران وارد کرده است.
- بخشی از ناشران بهجای ممنوعیت کامل، به سمت تعیین موارد مجاز و الزامات افشای استفاده از هوش مصنوعی حرکت کردهاند.
- مسئله اصلی در نهایت فقط «استفاده یا عدم استفاده» از هوش مصنوعی نیست؛ بلکه اصالت، شفافیت، مالکیت اثر و اعتماد اهمیت اساسی دارند.