شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) || ایران با برخورداری از ۵۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی و دسترسی مستقیم به آبهای آزاد، از ظرفیتهای گسترده اقتصادی در حوزه دریا برخوردار است. در چنین شرایطی، توسعه اقتصاد دریامحور به یکی از محورهای اصلی سیاستهای کلان کشور تبدیل شده است. تصویب و ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور نیز نشان میدهد که دریا دیگر صرفاً یک مسیر ترانزیتی نیست، بلکه میتواند به موتور محرک رشد اقتصادی، توسعه تجارت و افزایش قدرت اقتصادی کشور تبدیل شود.
در این میان، سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان متولی اصلی مدیریت بنادر بازرگانی کشور، نقش کلیدی در توسعه زیرساختهای بندری، جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی، توسعه کریدورهای ترانزیتی و ارتقای بهرهوری لجستیک دریایی ایفا میکند. در کنار این اقدامات زیرساختی، روابط عمومی و رسانهها نیز نقش مهمی در تبیین ظرفیتهای دریایی کشور، افزایش آگاهی عمومی و شکلگیری فرهنگ دریایی دارند.
ظرفیتهای راهبردی اقتصاد دریایی ایران
بر اساس آمارهای رسمی، ایران دارای ۳۵ جزیره مسکونی، ۱۱ بندر اصلی با ۳۹.۵ کیلومتر اسکله فعال و ۶۲ بندر کوچک چندمنظوره است. بنادر کشور سالانه میزبان تخلیه و بارگیری حدود ۳۰۰ میلیون تن کالا و جابهجایی حدود ۸.۲ میلیون کانتینر هستند. همچنین با در اختیار داشتن بزرگترین ناوگان تجاری منطقه با ظرفیت ۶.۱ میلیون تن، بیش از ۹۰ درصد تجارت خارجی کشور از طریق دریا انجام میشود.
این آمارها نشان میدهد دریا برای اقتصاد ایران یک انتخاب جانبی نیست، بلکه یک شریان حیاتی برای تجارت، توسعه صادرات، امنیت اقتصادی و حضور در کریدورهای بینالمللی محسوب میشود. قرار گرفتن ایران در مسیر کریدورهای مهم شمال–جنوب و شرق–غرب نیز فرصت بزرگی برای توسعه ترانزیت و لجستیک منطقهای فراهم کرده است.
سیاستهای کلان توسعه دریامحور
با ابلاغ سیاستهای کلی توسعه دریامحور و تصویب برنامه جامع اجرای این سیاستها در اردیبهشت ۲۰۲۴، مسیر اجرایی این برنامه به شکل مشخص طراحی شده است. هدف اصلی این برنامه آن است که رشد اقتصادی در حوزههای دریامحور طی یک دوره ۱۰ ساله حداقل ۲ برابر میانگین رشد اقتصادی کشور باشد.
در چارچوب این برنامه، تدوین طرح جامع پهنهبندی دریا، کرانه و پسکرانه با تأکید بر سواحل مکران، توسعه قطبهای اقتصادی ساحلی، حمایت از جوامع محلی و صیانت از زیستبوم دریایی از جمله محورهای مهم این سیاستها به شمار میرود.
اقدامات اجرایی برای تحقق اقتصاد دریامحور
در برنامه جامع توسعه دریامحور، دستگاههای مختلف از جمله سازمان بنادر و دریانوردی، شرکت ملی نفت ایران، ایمیدرو، بانک مرکزی، رسانه ملی و سایر نهادهای مرتبط مأمور اجرای مجموعهای از اقدامات راهبردی شدهاند که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- ایجاد سیاستگذاری یکپارچه در حوزه دریایی
- توسعه قطبهای اقتصادی در سواحل و جزایر
- افزایش رشد اقتصادی حوزه دریا به ۲ برابر رشد اقتصاد ملی
- تسهیل سرمایهگذاری داخلی و خارجی در پروژههای بندری
- توسعه تجارت، گردشگری و کشاورزی ساحلی
- حفاظت از منابع و زیستبومهای دریایی
- توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی
- حمایت از جوامع محلی فعال در حوزه صیادی، گردشگری و کشاورزی
نقش سازمان بنادر و دریانوردی در جذب سرمایهگذاری
سازمان بنادر و دریانوردی طی سالهای اخیر تلاش کرده است با فاصله گرفتن از رویکردهای سنتی مدیریتی، شرایط مناسبتری برای مشارکت بخش خصوصی فراهم کند. انعقاد بیش از ۳۶۴ قرارداد سرمایهگذاری با بخش خصوصی در حوزه زیرساختها و تجهیزات بندری نشاندهنده حرکت این سازمان به سمت توسعه مشارکت اقتصادی و افزایش بهرهوری بنادر است.
این رویکرد علاوه بر کاهش بار مالی دولت، موجب ورود فناوریهای نوین، ارتقای مدیریت حرفهای بنادر و نزدیک شدن عملکرد بنادر کشور به استانداردهای جهانی میشود.
لجستیک هوشمند و نقش فناوری در توسعه بنادر
یکی از مهمترین مؤلفههای توسعه بنادر مدرن، استفاده از فناوریهای هوشمند در مدیریت حملونقل و لجستیک است. توسعه حملونقل ترکیبی شامل اتصال حملونقل دریایی، ریلی و جادهای بدون استفاده از سامانههای دیجیتال و مدیریت هوشمند امکانپذیر نیست.
در همین راستا، سازمان بنادر و دریانوردی با توسعه سامانههای هوشمند مدیریت ترافیک دریایی، ارائه خدمات الکترونیکی بندری و آموزش نیروی انسانی متخصص، در مسیر تبدیل بنادر کشور به بنادر نسل چهارم گام برداشته است.
فرهنگ دریایی؛ حلقه گمشده توسعه دریامحور
با وجود تمام ظرفیتهای اقتصادی دریا، توسعه واقعی اقتصاد دریایی بدون شکلگیری فرهنگ دریایی در جامعه امکانپذیر نیست. فرهنگ دریایی به معنای افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت دریا، حفاظت از محیط زیست دریایی، شناخت فرصتهای اقتصادی و تشویق نسل جوان به فعالیت در صنایع مرتبط با دریا است.
در این مسیر، روابط عمومی سازمانها و رسانهها نقش کلیدی در ترویج این فرهنگ دارند. تولید محتوای رسانهای جذاب، معرفی فرصتهای سرمایهگذاری دریایی، روایت موفقیتهای بندری و افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت دریا میتواند جایگاه دریا را در اقتصاد و فرهنگ جامعه تقویت کند.
نقش روابط عمومی و رسانهها در توسعه فرهنگ دریایی
روابطعمومیها و رسانهها میتوانند با بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی و رسانهای نقش مهمی در گسترش فرهنگ دریایی ایفا کنند. مهمترین کارکردهای ارتباطی در این حوزه شامل موارد زیر است:
- افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت اقتصادی دریا
- ترویج فرهنگ حفاظت از محیط زیست دریایی
- معرفی فرصتهای سرمایهگذاری در حوزه دریا
- تقویت همکاری میان دولت، بخش خصوصی و جامعه محلی
- تشویق مشارکت اجتماعی در توسعه سواحل
چشمانداز توسعه اقتصاد دریامحور
توسعه اقتصاد دریامحور یک پروژه ملی گسترده است که تحقق آن نیازمند همکاری میان دولت، بخش خصوصی، دانشگاهها، رسانهها و جامعه محلی است. سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان یکی از بازیگران اصلی این حوزه در حال ایجاد زیرساختهای لازم برای این تحول اقتصادی است.
با این حال، موفقیت این مسیر تنها در صورتی تحقق مییابد که اطلاعرسانی دقیق، شفافیت اطلاعات، روایتگری رسانهای و ترویج فرهنگ دریایی به صورت گسترده در جامعه انجام شود. زمانی که دریا در نگاه جامعه نه یک مرز جغرافیایی بلکه دروازهای برای توسعه اقتصادی و اجتماعی تلقی شود، اقتصاد ایران میتواند از ظرفیتهای گسترده دریا برای جهشی پایدار و بلندمدت بهرهمند شود.