🚀 شش روند فناوری که آینده جهان را در دهه پیش رو شکل میدهند
هوش مصنوعی، رایانش کوانتومی، زیستفناوری، سامانههای خودمختار، رباتیک هوشمند و زیرساختهای هوشمند انرژی و فضا، شش نیروی اصلی تحول فناوری در دهه آینده خواهند بود.
🔹 هوش مصنوعی؛ تبدیلشدن به لایه شناختی فراگیر در زندگی و صنعت
🔹 رایانش کوانتومی؛ تغییر ظرفیت محاسبات و ایجاد چالشهای جدید برای امنیت رمزنگاری
🔹 زیستفناوری؛ توسعه پزشکی دقیق، داروهای هوشمند و کشاورزی مقاوم
🔹 سامانههای خودمختار؛ پیوند جهان دیجیتال با زیرساختهای فیزیکی
🔹 رباتیک؛ گسترش همکاری انسان و ماشین در محیطهای کاری
🔹 انرژی و فضا؛ شکلگیری زیرساختهای حیاتی نسل آینده
⚠️ چالش اصلی، صرفاً توسعه این فناوریها نیست؛ بلکه مدیریت وابستگیهای متقابل، امنیت سایبری، تابآوری زیرساختها و حکمرانی مسئولانه آنهاست.
شبکه اطلاعرسانی روابطعمومی ایران (شارا) – ده سال آینده با شش فناوری همگرا تعریف خواهد شد که در بیمارستانها، مزارع، شبکههای انرژی و فضا به کار گرفته میشوند. هوش مصنوعی بهعنوان یک لایه شناختی عمل خواهد کرد و از پزشکی تا حملونقل در همهچیز ادغام خواهد شد.
یک زیستبوم جدید محاسباتی، با حضور رایانههای کوانتومی، شیوه محاسبه را از نو تعریف خواهد کرد و در عین حال خطرهای فوری رمزنگاری را به وجود خواهد آورد. زیستفناوری بیش از پیش مانند نرمافزار عمل خواهد کرد و امکان پزشکی دقیق و تولید محصولات کشاورزی مهندسیشده را فراهم میسازد.
خودمختاری متصل، جهان دیجیتال و واقعی را از طریق میلیاردها دستگاه به یکدیگر پیوند خواهد داد. در همین حال، رباتیک با وارد کردن هوشمندی به محیط کار، ماشینها را در کنار انسانها قرار خواهد داد. در نهایت، سامانههای هوشمند انرژی و زیرساختهای فضایی به ستون فقرات زندگی روزمره تبدیل خواهند شد.
ده سال آینده را یک نوآوری واحد تعریف نخواهد کرد. شش فناوری همگرا در بیمارستانها، مزارع، آزمایشگاهها، کارخانهها، شبکههای انرژی و مدار زمین به کار گرفته خواهند شد.
فناوریهای نوظهور بهندرت بهصورت مستقل توسعه پیدا میکنند. فرصت اصلی زمانی پدیدار میشود که این فناوریها در کنار یکدیگر قرار میگیرند. البته همین همگرایی خطرهایی نیز به همراه دارد. دادههای دستگاههای متصل برای آموزش هوش مصنوعی استفاده میشوند. رایانههای کوانتومی به کشف داروها و مواد جدید سرعت میبخشند و سپس در تولید آنها به رباتها کمک میکنند. ماهوارهها مزارع دقیق و خودروهای خودران را هدایت میکنند. هر یک از این ارتباطها، هم یک قابلیت جدید و هم یک وابستگی تازه ایجاد میکند.
۱. هوش مصنوعی به لایه شناختی همهچیز تبدیل خواهد شد
هوش مصنوعی عاملی و شناختی؛ یعنی سامانههایی متشکل از مدلها و عاملهای خودمختار که توانایی ادراک، استدلال، برنامهریزی و اقدام دارند و بهطور فزاینده در کنار انسانها فعالیت میکنند، در حال جایگزین شدن با این تصور هستند که هوش مصنوعی صرفاً ابزاری برای مراجعه و دریافت پاسخ است.
هوش مصنوعی بیش از آنکه به یک نرمافزار کاربردی شباهت داشته باشد، به برق شبیه خواهد شد؛ یعنی در همهچیز ادغام میشود و تنها زمانی حضور آن آشکار خواهد شد که دچار اختلال شود.
در پزشکی، از هوش مصنوعی برای خواندن تصاویر پزشکی، پیشبینی وخامت وضعیت بیماران و کاهش زمان کشف دارو از چند سال به چند ماه استفاده میشود. این فناوری شیوه طراحی و محافظت از تراشهها و نرمافزارها را در حوزه محاسبات بهطور کامل تغییر میدهد.
در حوزه حملونقل، انرژی و کشاورزی، هوش مصنوعی شبکههای انرژی را متعادل میکند، مسیر حرکت ناوگان حملونقل را تعیین میکند و با استفاده از دادههای مزارع، درباره زمان کاشت و برداشت محصولات تصمیم میگیرد. سامانههای خودمختار نیز منظومههای ماهوارهای را در فضا کنترل میکنند؛ جایی که هیچ اپراتوری نمیتواند با استفاده از یک دسته کنترل، تکتک حرکتها را هدایت کند.
هوش مصنوعی دو نقطهضعف دارد. همان ابزارهایی که شناسایی تهدیدها را خودکار میکنند، در اختیار مهاجمان نیز قرار میگیرند تا بدافزارهای سازگارشونده، جعلهای عمیق و حملات با سرعت ماشینی تولید کنند.
پاسخ این مسئله، کاهش استفاده از هوش مصنوعی نیست. راهکار بهتر، توسعه امنیت سایبری و حکمرانی هوش مصنوعی متناسب با ویژگیهای این عصر است؛ نه اینکه این ملاحظات پس از توسعه فناوری به آن اضافه شوند.
۲. زیستبوم جدید محاسباتی و رایانش کوانتومی: بازاندیشی درباره آنچه قابل محاسبه است
رایانش کوانتومی بهتنهایی به میدان نخواهد آمد. من در مقالهای در فوربس درباره شکلگیری یک زیستبوم جدید محاسباتی صحبت کردهام؛ زیستبومی که در آن پردازندههای کوانتومی در کنار ابررایانههای کلاسیک فعالیت میکنند و محاسبات فوتونیک، نورومورفیک، زیستی و شیمیایی هرکدام مسائلی را حل میکنند که برای آنها مناسبتر هستند.
بنابراین، قرار نیست یک فناوری واحد جایگزین ماشینهای امروزی شود؛ بلکه با مجموعهای از فناوریهای محاسباتی روبهرو خواهیم بود.
مدلسازی مولکولها برای تولید داروها و مواد جدید، بهینهسازی سامانههای لجستیکی و انرژی و افزایش سرعت پژوهشهای علمی، از جمله ظرفیتهای شبیهسازی و بهینهسازی در مقیاسی هستند که فراتر از توانایی ماشینهای کلاسیک است.
به دلیل این تحولات، آمادگی برای ورود به عصر کوانتومی دیگر صرفاً موضوعی برای کنجکاوی علمی نیست؛ بلکه شرکتها و دولتها آن را مسئلهای مرتبط با امنیت ملی و رقابتپذیری میدانند.
نیمه دیگر این روند، فوریت بیشتری دارد. رمزنگاری کلید عمومی که از سامانههای دولتی، پروندههای سلامت و فعالیتهای بانکی محافظت میکند، در برابر یک رایانه کوانتومی بهاندازه کافی قدرتمند آسیبپذیر خواهد بود؛ زیرا مهاجمان میتوانند دادههای رمزگذاریشده را اکنون جمعآوری کنند و در آینده آنها را رمزگشایی کنند.
اقدامات عملی در این زمینه فوری است، هرچند چندان جذاب و پرزرقوبرق نیستند: استفاده از رمزنگاری پساکوانتومی، شناسایی بخشهایی که واقعاً از رمزنگاری آسیبپذیر استفاده میکنند و ایجاد چابکی رمزنگاری؛ بهگونهای که سامانهها بتوانند الگوریتمهای خود را بدون نیاز به بازسازی کامل تغییر دهند.
۳. زیستشناسی قابلیت برنامهریزی پیدا میکند
علم اطلاعات در حوزه زیستفناوری در حال تحول است. هنگامی که ژنومیک، هوش مصنوعی، رباتیک و شبیهسازی کوانتومی در کنار یکدیگر قرار میگیرند، زیستشناسی بهتدریج رفتاری شبیه نرمافزار پیدا میکند. در این شرایط، خواندن، مدلسازی، ویرایش و آزمایش فرایندهای زیستی هر بار سریعتر انجام میشود.
از آنجا که زیرساختهای این تحول از هماکنون فراهم شدهاند، پزشکی دقیق به یک رویه معمول تبدیل خواهد شد؛ پزشکیای که مراقبتهای درمانی را بر اساس ژنوم و ویژگیهای فیزیولوژیک هر فرد و بهصورت بلادرنگ تنظیم میکند.
ویرایش ژن برای مقابله با بیماریهای ارثی، داروهای طراحیشده با هوش مصنوعی و پاسخگویی به همهگیریها در بازه زمانی چند هفته، از دیگر ظرفیتهای این تحول هستند.
مواد غذایی تولیدشده از طریق تخمیر دقیق و محصولات کشاورزی مهندسیشدهای که در برابر گرما، بیماری و خشکسالی مقاوم هستند، فشار بر منابع زمین و آب را کاهش میدهند. موجودات زنده مهندسیشده نیز میتوانند زمینه تولید صنعتی موادی را فراهم کنند که بهجای استخراج از معادن یا سوزاندن منابع، از طریق فرایندهای زیستی رشد و تولید میشوند.
با این حال، زیستشناسی برنامهپذیر ذاتاً کاربرد دوگانه دارد؛ یعنی میتواند هم برای اهداف مفید و هم برای اهداف زیانبار به کار گرفته شود. دادههای ژنتیکی خصوصیترین نوع اطلاعات هستند و شبکههای آزمایشگاهی نیز در برابر حملات سایبری آسیبپذیرند.
بنابراین، حکمرانی، امنیت دادهها و امنیت زیستی باید از همان ابتدا در طراحی این فناوریها لحاظ شوند، نه اینکه پس از یک دستاورد علمی یا وقوع یک رخنه امنیتی به آنها توجه شود.
۴. خودمختاری متصل، جهان مجازی و واقعی را به هم پیوند میدهد
میلیاردها دستگاه اینترنت اشیا، فناوریهای عملیاتی صنعتی، شبکههای نسل پنجم و نسل ششم، محاسبات لبهای و پهپادهای هوشمند، مرز میان سامانههای دیجیتالی تحت نظارت ما و جهان واقعی را کمرنگ میکنند.
امروزه نرمافزارها کنترل پستهای برق، خودروها، دستگاههای تنفس مصنوعی، کشتیها و شیرهای صنعتی را در اختیار دارند.
این همگرایی، خودروهای متصل و خودران، مزارع دقیق مبتنی بر حسگر، شبکههای هوشمندی را که ذخیرهسازی انرژی و منابع تجدیدپذیر را بهصورت بلادرنگ متعادل میکنند و تجهیزات پزشکی متصلی را که خدمات بیمارستانی را به خانه میآورند، امکانپذیر میسازد.
آشکارترین نمونه این تحول، زیستبوم خودمختار پهپادهاست که هماکنون در بازرسی زیرساختها، واکنش اضطراری، دفاع، کشاورزی، لجستیک و ارائه خدمات سلامت به کار گرفته میشوند.
با این حال، هر دستگاه متصل، سطح حمله سایبری را نیز افزایش میدهد. اختلال در فناوریهای عملیاتی، برخلاف نقض امنیت دادهها، میتواند پیامدهای فیزیکی و واقعی داشته باشد.
هزینه ورود به این زیستبوم، پذیرش شبکههای بخشبندیشده، تابآوری از مرحله طراحی و بهکارگیری رویکرد اعتماد صفر برای انسانها و ماشینهاست.
۵. رباتیک، هوشمندی را وارد محیط کار میکند
رباتیک را میتوان دستهای هوش مصنوعی دانست و هوش مصنوعی مغز پشت این تحول است.
به لطف پیشرفتهای هوش مصنوعی، حسگرها، مواد و باتریها، رباتها در حال خروج از محفظههای بسته و خطوط تولید ثابت هستند و به اتاقهای عمل، انبارها، مزارع، نیروگاهها، مناطق حادثهدیده و حتی مدار زمین راه پیدا میکنند.
رباتهای انساننما توجه رسانهها را به خود جلب میکنند، اما آنچه اهمیت بیشتری دارد، همکاری انسان و ربات است؛ یعنی ماشینهایی که در محیطهای انسانی، در کنار انسانها کار میکنند و توانایی حرکت و سازگاری با این محیطها را دارند.
رباتهای جراحی دقت جراحان را افزایش میدهند. رباتهای آزمایشگاهی بهصورت شبانهروزی آزمایش انجام میدهند. رباتهای انبارداری، کشاورزی و بازرسی نیز زنجیرههای تأمین را متحول میکنند، کمبود نیروی کار در مزارع را جبران میکنند و به مکانهایی میروند که حضور انسان در آنها مناسب یا ایمن نیست؛ از داخل خطوط لوله و سکوهای فراساحلی گرفته تا فضا.
در فضا، بازوهای رباتیک و کاوشگرها عملیات ساختوساز، سوختگیری و تعمیر را انجام میدهند.
در این میان، مسئله نیروی کار نیز به موضوعی اجتنابناپذیر تبدیل میشود.
رباتها وظایف خطرناک و یکنواخت را بر عهده خواهند گرفت و در عین حال، مشاغل جدیدی در زمینه طراحی، نظارت، نگهداری و امنیت آنها ایجاد خواهند کرد.
شرکتهایی که اتوماسیون را همراه با کارکنان خود پیش میبرند و آموزش مجدد نیروی انسانی را همزمان با استقرار فناوری انجام میدهند، بدون پذیرش خطرهای غیرضروری از مزایای این تحول بهرهمند خواهند شد.
رباتها را سریعتر از توانایی خود برای ایمنسازی، نگهداری و حکمرانی بر آنها مستقر نکنید؛ زیرا یک ربات بهخطرافتاده، صرفاً یک مشکل فناوری اطلاعات نیست، بلکه یک حادثه سایبری ـ فیزیکی محسوب میشود.
۶. انرژی هوشمند میشود و فضا به زیرساختی حیاتی تبدیل خواهد شد
فضا دیگر صرفاً یک مرز دوردست برای اکتشاف نیست، بلکه به زیرساختی برای زندگی روزمره تبدیل شده است.
ماهوارهها در حوزههای دفاعی، کشاورزی، تراکنشهای مالی، پیشبینی آبوهوا، ناوبری، زمانسنجی و ارتباطات به کار گرفته میشوند.
در ده سال آینده، منظومههای ماهوارهای بزرگتر، پرتابهای ارزانتر، تعمیر و نگهداری در مدار و اقتصاد رو به گسترش ماه را شاهد خواهیم بود.
منطق تحول در حوزه انرژی نیز مشابه است.
پیشبینی مبتنی بر هوش مصنوعی، باتریهای پیشرفته، شبکههای هوشمند، مواد پیشرفته و حملونقل برقی، نظامی یکطرفه متشکل از نیروگاههای بزرگ و مصرفکنندگان منفعل را به شبکهای هوشمند و دوسویه تبدیل میکنند.
دیگر نمیتوان راهبردهای محاسباتی و انرژی را بهصورت مستقل از یکدیگر برنامهریزی کرد؛ زیرا مراکز داده هوش مصنوعی اکنون به یکی از مسائل اصلی و تعیینکننده در حوزه انرژی تبدیل شدهاند.
من درباره امنیت سایبری انرژی، گزارشی برای گروه بیست ارائه کردهام؛ زیرا شبکه برق، علاوه بر آنکه یک سامانه انرژی است، هدفی برای حملات سایبری نیز به شمار میرود.
بدون تابآوری، خطر وابستگی بیش از اندازه وجود دارد. همانطور که یک شبکه برق دیجیتالیشده آسیبپذیر است، خدمات فضایی نیز ممکن است در معرض اختلالات ناشی از پارازیتاندازی، جعل سیگنال، حملات سایبری، زبالههای فضایی و فعالیتهای خورشیدی قرار گیرند.
برای تابآوری برنامهریزی کنید و خود را برای «قوهای خاکستری» آماده سازید
این شش روند، تنها فناوریهایی نیستند که بر آینده ما تأثیر خواهند گذاشت. من در نوشتهها و کتابهای خود به فناوریهای دیگری نیز پرداختهام.
هیچیک از این روندها بهطور طبیعی و بدون دخالت عوامل دیگر توسعه پیدا نخواهند کرد و هیچکدام نیز بهتنهایی شکل نمیگیرند.
مهمترین اختلالات آینده، رویدادهایی هستند که من آنها را «قوهای خاکستری» مینامم؛ رخدادهایی با تأثیرگذاری بسیار بالا که نوع وقوع آنها قابل پیشبینی است، هرچند زمان دقیق وقوعشان مشخص نیست.
نمونههایی از این رخدادها عبارتاند از: حملات سایبری گسترده با استفاده از هوش مصنوعی، رخنههای امنیتی ناشی از توانمندیهای کوانتومی در سامانههای رمزنگاری قدیمی و اختلالات زنجیرهای در زیرساختهای بههمپیوسته.
پیام اصلی این بحث، ارائه یک پیشبینی قطعی نیست؛ بلکه تأکید بر یک رویکرد و نگرش است.
فهرستی از تمام چیزهایی تهیه کنید که به آنها وابسته هستید؛ از رمزنگاری، ماهوارهها و رباتها گرفته تا مدلهایی که کنترلی بر آنها ندارید.
در مواردی که گذار به فناوری جدید زمانبر است، بهویژه در حوزه امنیت پساکوانتومی، مهاجرت را زودتر آغاز کنید.
بهجای تمرکز صرف بر پیشگیری، سامانهها را با هدف تابآوری طراحی کنید؛ سامانههایی که بتوانند در زمان اختلال، عملکرد خود را بهشکلی کنترلشده کاهش دهند و پس از آن به وضعیت عادی بازگردند.
همگرایی فناوریها را مدیریت کنید و در نیروی انسانی موردنیاز برای بهرهبرداری از این فناوریها سرمایهگذاری کنید.
سازمانها و کشورهایی که این اقدامات، هرچند کمزرقوبرق، را انجام دهند، از مزایای چشمگیر این شش روند بهرهمند خواهند شد. در مقابل، قوهای خاکستری، سازمانها و کشورهایی را غافلگیر خواهند کرد که تنها به دنبال استفاده از فرصتهای مثبت هستند و برای پیامدهای منفی آمادگی ندارند.
در جمعبندی، آینده درباره یک «فناوری بزرگ بعدی» نیست؛ بلکه درباره یک زیستبوم فناوری همگرا و تقویتکننده متقابل است که رقابتپذیری جهانی، حکمرانی و توانمندیهای انسانی را از نو تعریف خواهد کرد.
این آینده متعلق به جوامعی خواهد بود که از نوآوری هراس ندارند، منابع خود را هوشمندانه ایمن میکنند و مسئولانه بر فناوریها حکمرانی میکنند تا اطمینان یابند فناوری در خدمت انسانیت قرار دارد.
نکات کلیدی
- آینده فناوری با همگرایی چند حوزه شکل میگیرد، نه با ظهور یک فناوری منفرد.
- هوش مصنوعی به یک لایه شناختی فراگیر تبدیل میشود و در پزشکی، حملونقل، انرژی، کشاورزی و فضا نقش محوری خواهد داشت.
- رایانش کوانتومی میتواند کشف دارو، توسعه مواد جدید و پژوهشهای علمی را متحول کند، اما امنیت رمزنگاری کنونی را نیز با تهدید روبهرو میسازد.
- زیستفناوری با ترکیب ژنومیک، هوش مصنوعی و رباتیک، امکان پزشکی دقیق، تولید داروهای جدید و محصولات کشاورزی مقاوم را گسترش میدهد.
- میلیاردها دستگاه متصل و سامانههای خودمختار، مرز میان جهان دیجیتال و زیرساختهای فیزیکی را کمرنگ میکنند.
- رباتها از محیطهای صنعتی محدود خارج میشوند و در پزشکی، کشاورزی، انبارداری، بازرسی و فعالیتهای فضایی در کنار انسانها قرار میگیرند.
- تحول انرژی و گسترش زیرساختهای فضایی، وابستگی متقابل فناوری، اقتصاد و امنیت را افزایش میدهد.
- تهدیدهای سایبری، آسیبپذیری دادههای ژنتیکی، حملات به زیرساختهای عملیاتی و اختلال در سامانههای فضایی از مهمترین مخاطرات این تحولات هستند.
- آموزش مجدد نیروی انسانی و مشارکت کارکنان در فرایند اتوماسیون برای کاهش پیامدهای منفی تحول فناوری ضروری است.
- تابآوری، امنیت از مرحله طراحی و حکمرانی مسئولانه باید از ابتدا در توسعه فناوریهای نوظهور لحاظ شوند.
پرسش و پاسخ
۱. مهمترین روندهای فناوری در دهه آینده کداماند؟
هوش مصنوعی، رایانش کوانتومی و زیستبوم جدید محاسباتی، زیستفناوری، سامانههای خودمختار متصل، رباتیک هوشمند و زیرساختهای هوشمند انرژی و فضا، شش روند اصلی مورد اشاره در مقاله هستند.
۲. هوش مصنوعی در دهه آینده چه نقشی خواهد داشت؟
هوش مصنوعی از یک ابزار مستقل به یک لایه شناختی فراگیر تبدیل میشود و در حوزههایی مانند پزشکی، حملونقل، کشاورزی، انرژی، امنیت و مدیریت زیرساختها نقش خواهد داشت.
۳. رایانش کوانتومی چه تأثیری بر امنیت سایبری دارد؟
رایانههای کوانتومی قدرتمند میتوانند برخی روشهای رمزنگاری کلید عمومی را در معرض خطر قرار دهند. ازاینرو، مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی و آمادهسازی سامانهها برای تغییر الگوریتمهای رمزنگاری اهمیت پیدا میکند.
۴. زیستفناوری چگونه زندگی انسان را تغییر خواهد داد؟
ترکیب ژنومیک، هوش مصنوعی و فناوریهای محاسباتی میتواند پزشکی دقیق، ویرایش ژن، طراحی داروهای جدید و تولید محصولات کشاورزی مقاوم در برابر خشکسالی و بیماری را توسعه دهد.
۵. سامانههای خودمختار چه کاربردهایی خواهند داشت؟
خودروهای خودران، پهپادهای هوشمند، مزارع دقیق، شبکههای هوشمند انرژی و تجهیزات پزشکی متصل از جمله کاربردهای این سامانهها هستند.
۶. رباتیک چه تأثیری بر آینده مشاغل دارد؟
رباتها میتوانند وظایف خطرناک و تکراری را بر عهده بگیرند و در عین حال مشاغل تازهای در طراحی، نظارت، نگهداری و امنیت ایجاد کنند. آموزش مجدد کارکنان برای همراهی با این تحول ضروری است.
۷. چرا زیرساختهای فضایی برای آینده اهمیت دارند؟
ماهوارهها در ارتباطات، ناوبری، پیشبینی آبوهوا، کشاورزی، دفاع و تراکنشهای مالی نقش دارند و به همین دلیل به بخشی از زیرساختهای حیاتی زندگی روزمره تبدیل شدهاند.
۸. منظور از «قوهای خاکستری» در مقاله چیست؟
قوهای خاکستری به رخدادهایی با تأثیرگذاری بسیار بالا گفته میشود که نوع وقوع آنها قابل پیشبینی است، اما زمان دقیق وقوعشان مشخص نیست؛ مانند حملات سایبری گسترده مبتنی بر هوش مصنوعی یا اختلالات زنجیرهای در زیرساختهای بههمپیوسته.
۹. سازمانها برای مواجهه با تحولات فناوری چه اقداماتی باید انجام دهند؟
سازمانها باید وابستگیهای فناورانه خود را شناسایی کنند، امنیت را از مرحله طراحی در نظر بگیرند، برای تهدیدهای سایبری آماده شوند، تابآوری زیرساختها را افزایش دهند و در آموزش و توسعه نیروی انسانی سرمایهگذاری کنند.
۱۰. پیام اصلی مقاله درباره آینده فناوری چیست؟
آینده متعلق به سازمانها و کشورهایی است که علاوه بر نوآوری، توانایی مدیریت همگرایی فناوریها، حفاظت از منابع، افزایش تابآوری و حکمرانی مسئولانه را داشته باشند.
نویسنده / سمت: چاک بروکس؛ نویسنده و تحلیلگر حوزه امنیت سایبری و فناوریهای نوظهور، از چهرههای شناختهشده بینالمللی در این حوزه.
تاریخ انتشار: ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۳ آبان ۱۴۰۵.
منبع اصلی: مجله فوربس (Forbes)، بخش نوآوری و فناوری.

نظر بدهید