شارا - شبكه اطلاع رساني روابط عمومي ايران : نشريه داخلي و زبان مطبوعات
جمعه، 12 دی 1393 - 12:33 کد خبر:15071
مشاهدات عيني و تجربي ونيز تحقيقات معموله گواهي مي دهد كه هنوز هم در بعضي از نشريات داخلي سازمان ها كه تعداد آن ها نيز اندك نمي باشد زبان جاري و ساري مطبوعات راه نيافته است، نشريات داخلي بعضاً به الزامات سبك هاي خبرنويسي چندان اعتنايي نمي كنند، همچنين بي توجه به مباني ارزش هاي خبري اخبار و گزارش ها را سليقه اي و گاه صرفاً به اعتبار توالي تاريخ وقوع آن ها تهيه و تنظيم مي كنند

شبكه اطلاع رساني روابط عمومي ايران (شارا)،كاظم متولي- انواع كاركردهاي انتشاراتي سازمان ها اعم از بولتن هاي خبري ويا آن چه كه با عنوان نشريه هاي داخلي در مقاطع زماني به صورت هفته نامه، ماهنامه وبعضاً فصلنامه و سالنامه منتشر مي شوند گذشته از اين كه برحسب آيين نامه هاي رسمي واداري، داراي مشخصات و ابعاد و قالب هاي شكلي تعريف شده اي هستند به اعتبار همان صبغه و وجهه انتشاراتي از خانواده مطبوعات بوده وباصطلاح نشرياتي و مطبوعاتي قلمداد مي شوند و لذا همچون اعضاء يك خانواده كه با وجود تفاوت هاي گوناگون سني و جنسي ورفتاري از قواعد وآداب و رسوم واحدي پيروي مي كنند، مي بايد با برخي از شيوه ها و اصول و مباني عام مطبوعات هماهنگ بوده و اشتراك ماهوي داشته باشند. از آن جمله است زبان عام و واحدي كه در نگارش اخبار و گزارش هاي مطبوعات رايج بوده و رعايت مي گردد و همين سنخ زبان نوشتاري است كه آن را از انواع نوشته ها و متون ديگر مجموعه هاي منتشره از قبيل كتاب ها، اطلاعيه ها، رساله ها و جزوات گوناگون متمايز مي سازد.


درگذشته هاي دور، شيوه نگارش اخبار و تحرير مطالب در روزنامه ها نه تنها با سبك و سياق نامه هاي شخصي و متون كتاب هاي چاپي تفاوت چنداني نداشت بلكه در بعضي موارد و در توصيف بعضي افراد و وقايع به ويژه در مطبوعات كشور ما في المثل تا اواخر دوران قاجار از حد معمول نگارش و تعارفات بين افراد نيز فراتر مي رفت و صعوبت و تعقيد و تطويل مطالب والقاب و تزئينات كلامي بعضاً رويداد اصلي و محوري خبر وگزارش را تحت الشعاع خود قرار مي داد و موجبات كسالت روحي و تنگ خلقي خوانندگان را فراهم مي ساخت؛ براي نمونه خبر ساده اعزام يك پزشك به يكي از شهرهاي شمال كشور مندرج در روزنامه «دانش» كه از مطبوعات خوب و باصطلاح دانشگاهي عصر قاجار بوده نقل مي گردد:

« در اوقات سفر ييلاق بندگان اعليحضرت اقدس همايون شاهنشاهي خلدالله ملكه و سلطانه در صفحات نور وكجور معروض خاكپاي اقدس شاهانه افتاد كه در آن نواحي طبيب حاذقي يافت نمي شود ومردم آن جا غالباً گرفتار و دچار امراض مختلفه اند. امر همايوني شرف صدور يافت كه از وزارت علوم طبيب مخصوصي مأمور و مشغول با صلاح امزجه اهالي از حوالي شود، بناء عليهذا ميرزا احمد طبيب نواده مرحوم ميرزا احمد حكيمباشي تنكابني كه در علم و عمل معروف بود مامور آن حدود گرديد كه عموماً مشغول كليه معالجات اهالي آن جا باشد و خصوصاً آبله كوبي اطفال را درآن جا شايع و متداول سازد. » (1)

و پيداست كه خبر ياد شده با شيوه امروزين روزنامه نگاري مي تواند و مي بايد با حذف بسياري از جملات و كلمات زايد در نيم و حداكثر يك سطر تنظيم گردد.


افزايش جمعيت، توسعه سواد عمومي و آموزش هاي مختلف، تحولات سياسي و اجتماعي، پيشرفت علم و صنعت و تكنولوژي و تعداد و تكثر و انبوه سازي وسايل جديد ارتباطي و بالاخره مقتضيات و شرايط جديد مناسبات انسان ها و جوامع، ديگر شيوه ها و راه و رسم مطنطن نويسي، تطويل پردازي، حاشيه نگاري و افسانه سرايي را در تهيه و تنظيم مطالب مطبوعات برنتابيد و همپاي ساير دگرگوني ها در تعاملات ارتباطي، نگارش و سبك و شيوه نويسندگي در مطبوهات نيز با رويكردي ايجاز گونه و روان متحول شد. نسيم تغييرات نگارش و سبك هاي جديد خبر نويسي از دنياي غرب به كشورهاي شرقي وزيدن گرفت و دست اندركاران مطبوعاتي ما بيش از نيم قرن است كه سبك و سياق نوين نويسندگي مطبوعاتي را پذيرفته اند و با آموزش هاي تخصصي و آكادميك دانش روزنامه نگاري، امروزه ديگر نويسندگي در مطبوعات به گونه اي حرفه اي و نهادينه جريان دارد.


اركان سه گانه زبان مطبوعات
شاخص هاي عمده نويسندگي در مطبوعات معاصر كه جان مايه زبان مطبوعات امروزين است عبارتند از سبك هاي خبري، ارزش هاي خبري و پاكيزه نويسي كه مجال ارايه جزييات و توضيحات آن ها دراين مقال نيست اما اختصاراً يادآوري مي گردد كه منظور از سبك هاي خبري، چگونگي فرم و دسته بندي شرح يك رويداد بر مبناي رعايت عناصر شش گانه خبري است كه مشهورترين و رايج ترين آنها سبك هرم وارونه است و اجزاء آن تيتر، روتيتر، زير تيتر وليد مي باشد و همچنين توضيحات وقايع كه با رعايت ايجاز و اختصار و اهم و مهم در متن آن مي آيد، ومقصود از ارزش هاي خبري هم طبقه بندي رويدادها براساس اولويت هاي علايق مخاطبان در مطالعه مطالب مندرج در مطبوعات است، و اما پاكيزه نويسي هنر ظريف ويژه نگارش اخبار و گزارش هاي مطبوعاتي است، در اين شيوه كه امروزه ديگر كاملاً جا افتاده و نهادينه شده است از آوردن اوصاف و القاب و تعارفات خودداري شده و متون مطبوعات بازباني صريح، ساده و روان نوشته مي شود. ديرزماني است كه ديگر كلمات و اصطلاحاتي مانند جناب، آقا، محترم، تشريف آوردند، فرمودند و نظاير آن ها در تهيه و تنظيم مطالب مطبوعاتي حذف شده و به جاي آن ها از اسم و سمت اشخاص و ضمايري مانند « او » و « وي » و نيز افعال آمد، رفت، گفت وموارد مشابه استفاده مي گردد و خلاصه آن كه شكل و ساختار نگارش مطبوعات، بي پيرايه، شسته رفته و پاكيزه شده است.


نشريات داخلي و اركان سه گانه
بنا به توضيحات طليعه اين گفتار، از اين كه نشريات داخلي سازمان ها در قلمرو فعاليت هاي مطبوعاتي قرار دارند وبه ديگر سخن، از اهليت و مشروعيت ذاتي و ساختاري خانواده مطبوعات برخوردارند ترديدي نيست. بنابراين قواعد و ضوابطي كه در تهيه و تنظيم و چاپ انواع مطبوعات حكمفرماست طبيعاً در حوزه فعاليت هاي نشريات داخلي نيز تسري مي يابد، اما آيا درعمل و اجرا نيز همچنين است و نشريات داخلي سازمان هاي ما حقيقتاً در راستاي انجام تعهدات علمي و اخلاقي مربوط از زبان عام مطبوعات پيروي مي كنند؟


مشاهدات عيني و تجربي ونيز تحقيقات معموله گواهي مي دهد كه هنوز هم در بعضي از نشريات داخلي سازمان ها كه تعداد آن ها نيز اندك نمي باشد زبان جاري و ساري مطبوعات راه نيافته است، نشريات داخلي بعضاً به الزامات سبك هاي خبرنويسي چندان اعتنايي نمي كنند، همچنين بي توجه به مباني ارزش هاي خبري اخبار و گزارش ها را سليقه اي و گاه صرفاً به اعتبار توالي تاريخ وقوع آن ها تهيه و تنظيم مي كنند و بالاخره عمده تخلف رايج در اين گونه نشريات عدم رعايت پاكيزه نگاري است. كم نيستند نشريات داخلي كه با همان سبك و سياق قديمي مطالب را به صورت انشايي وحاشيه پردازي و ريز نويسي سامان مي دهند و از به كاربردن كلمات و اصطلاحاتي چون، جناب آقاي وزير تشريف آوردند، جناب آقاي مدير عامل محترم فرمودند، فلان موضوع مورد عنايت معظم له قرار گرفت و امثالهم پرهيز نمي كنند.


نتيجه يك تحقيق (2)، نشان داد كه در سي و هفت نشريه داخلي از شصت نشريه مربوط به شصت وزارتخانه و سازمان دولتي از زبان تعارفاتي و تشريفاتي و مدير مداري استفاده شده است، يعني رقمي حدود 62 درصد واين علامت خوبي براي توسعه و سهولت مناسبات ارتباطي در دستگاهها و تشكيلات اداري، خدماتي و توليدي ما نيست زيرا تبعات چنين رويكردهاي نامطلوب انتشاراتي متاسفانه موجبات كندي و عقب ماندگي و بازدارندگي رافراهم مي سازد. از آن جمله است عدم استقبال و بي ميلي و دلزدگي مخاطبان اين نشريات كه عموماً كاركنان موسسات مي باشند، ونيز استمرار چنين شيوه نگارشي به صورت عادت مألوف باعث مي گردد كه دست اندركاران نشريات داخلي همين شيوه رانيز در تنظيم اخبار و رويدادهاي سازمان كه براي خبرگزاري ها و مطبوعات ارسال مي نمايند لحاظ كنند و همين امر موجب عدم اطمينان موسسات خبري و مطبوعاتي شده وآن ها ناگزير مي بايد متن هاي دريافت شده را مجدداً مورد بررسي و ويرايش و حك و اصلاح قرار دهند. عليهذا مقتضي است كه مديران و مسئولان دفاتر روابط عمومي ها اين مهم را مورد توجه قرار دهند و براي ايجاد تحول و ارتقاء سطح كيفي نشريات داخلي اهتمام كند وبراي انجام اين منظور حتي المقدور مسئولان و كارشناسان بخش انتشارات و مطبوعات خود را به كلاس ها و دوره هاي آموزشي كاربردي گسيل دارند و به هرحال اين امر را وجهه همت خود قرار دهند تا زبان مطبوعات در مجموعه صفحات نشريات داخلي موسسات آن ها تعميم يافته و نهادينه گردد، زباني كه به قول پير فرزانه مطبوعات شادوران استاد عبدالرحمن فرامرزي (3)
«عوام بفهمند و خواص بپسندند».


يادداشت:
1- روزنامه دانش، شانزدهم شوال سنه 1299 هجري قمري ( حدود يكصد وبيست سال قبل ) گردآوري و چاپ جديد به كوشش سيد فريد قاسمي، مركز آموزش رسانه ها ، تهران 1374.
2- پژوهش انجام شده توسط شركت كنندگان در دوره آموزش كاربردي
روابط عمومي، مركز آموزش مديريت دولتي استان تهران، مهرماه 1380.
3- كتاب« زبان مطبوعات» عبدالرحمن فرامرزي،
به كوشش رحيم سعيدي، انتشارات ابن سينا، 1349.