شارا - شبكه اطلاع رساني روابط عمومي ايران : گزارش سخنراني آنلاين با موضوع «خشونت در فضاي مجازي»
چهارشنبه، 7 آبان 1399 - 02:47 کد خبر:45128
مردم بايد خودشان پليس و مراقب خودشان باشند. اگر محتواي خشونت‌آميز در فضاي مجازي مي‌بينند بايد نسبت به آن واكنش استدلالي نشان بدهند. سواد رسانه‌اي از ديگر عواملي است كه مي‌تواند در كنترل خشونت فضاي مجازي بسيار موثر باشد.



شبكه اطلاع رساني روابط‌عمومي ايران (شارا)-|| رييس دانشكده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبايي، بر اين باور است كه در بررسي علل افزايش خشونت اجتماعي بيش از آنكه موضوعات روانشناختي اهميت داشته باشد، بسترهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي حائز اهميت است.

به گزارش شارا به نقل از ايسنا، محمدمهدي فرقاني، روزنامه‌نگار پيشكسوت و استاد دانشگاه عصر روز دوشنبه (۵ آبان ماه) در يك سخنراني آنلاين با موضوع «خشونت در فضاي مجازي»، از دلايل بروز خشم در جامعه، نمود آن در كنش هاي مجازي و راهكارهاي جلوگيري از تشديد خشونت در جامعه سخن گفت.

او اظهار كرد: خشونت از آغاز بشريت وجود داشته اما شدت و فراواني آن متفاوت بوده است. در سال‌هاي اخير موضوع خشونت به دليل سرعت انتشار پيام‌هاي خشونت‌آميز، فراواني و گستردگي اين پيام‌ها در فضاي مجازي و تاثيري كه مي‌توانند روي لايه‌هاي مختلف اجتماعي داشته باشند، پررنگ‌تر شده است. يونسكو نيز اخيرا مطالبي را تحت عنوان نفرت‌پراكني در فضاي مجازي تهيه و عنوان كرده است كه نفرت‌پراكني مقدمه خشونت‌ورزي است.

فرقاني در ادامه ضمن ارائه تعاريف مختلفي از خشونت و بيان اين نكته كه خشونت كلامي مقدمه خشونت رفتاري است، اظهار كرد: اين خشونت منحصر به فضاي مجازي و رسانه‌ها نيست و رسانه‌ها به معناي عام، نه عامل و نه منشأ خشونت هستند و نه در عين حال بي‌تأثير و بدون نقش. طبيعتا رسانه در شرايط اجتماعي كه در آن حضور دارد عمل مي‌كند؛ بنابراين در جامعه‌اي كه خشونت رشد و بروز مي‌كند، رسانه‌ها نيز خواسته و ناخواسته به بازتاب آن مي‌پردازند. در واقع به طور كلي خشونت نه از رسانه شروع مي‌شود و با رسانه پايان مي‌يابد، اما ترديدي نيست كه رسانه‌ها مي‌توانند نقش موثري در مهار خشونت يا تشديد آن و در ترويج يا تقبيح آن، داشته باشند.

اين استاد دانشگاه با طرح اين پرسش كه چرا نقش فضاي مجازي در ترويج خشونت يا مهار آن مهم است، خاطرنشان كرد: فضاي مجازي چند ويژگي مهم و شاخص دارد كه مي‌توانند نقش تاثيرگذاري در ترويج يا مهار خشونت داشته باشد.‌ فضاي مجازي مقيد به زمان و مكان نيست و فضاي نامحدودي دارد كه در كنار امكان دسترسي خوب و سرعت بالاي انتشار و دريافت بازخورد و پنهان بودن شخصيت افراد، از ويژگي‌هاي منحصربه‌فردي برخوردار شده است؛ به عنوان مثال لحظه‌اي كه منتشركنندگان پيام احساس كنند كه بازخوردهاي نامناسبي دريافت مي‌كنند، به‌راحتي مي‌توانند مطلبشان را حذف كنند. اين ويژگي‌ها براي كساني كه مي‌خواهند محتواي خشونت‌آميز توليد كنند، بستر مناسبي را فراهم مي‌كند. همانگونه كه مي‌دانيد برخي از گروه‌هاي ستيزه‌جو و تروريستي همانند داعش به وفور از فضاي مجازي براي پيشبرد اهدافشان استفاده كردند.

فرقاني افزود: نتايج يك نظرسنجي در سال ۲۰۱۸ نشان مي‌دهد كه حدود ۵۹ درصد از نوجوانان جهان به نوعي تحت خشونت سايبري قرار گرفته‌اند و به همين دليل هم نگراني‌ها براي افزايش ترويج خشونت در فضاي مجازي به شدت در حال افزايش است.

او با بيان اين نكته كه گاهي كنش فردي خشونت‌آميز در فضاي مجازي بُعد اجتماعي پيدا مي‌كند و به كنش جمعي تبديل مي شود كه آن زمان خطرناك و نگران كننده است، خاطرنشان كرد: اگر بخواهيم چرخه ابراز خشونت را در فضاي مجازي مورد بررسي قرار دهيم به اين چرخه مي‌رسيم كه با يك پديده خشونت‌آميز در جامعه شروع مي‌شود و بلافاصله و با سرعت اين موضوع در شبكه‌هاي اجتماعي بازتاب پيدا مي‌كند. سپس اين بازتاب وسيع تبديل به يك كنش جمعي مي‌شود. نمونه‌هاي اين موضوع در جامعه و كشور ما زياد بوده است. كنش جمعي ابتدا در فضاي مجازي شكل مي‌گيرد و در واقع افراد همديگر را پيدا مي‌كنند و با هم همدردي مي‌كنند كه سرانجام اين هم‌افزايي و همدردي مي‌تواند به يك كنش جمعي تبديل شود كه گاهي نمود واقعي و اجتماعي نيز پيدا مي‌كند.

اين روزنامه‌نگار پيشكسوت هتك حرمت، آبروريزي، باج‌خواهي سايبري، خشونت جنسي يا جنسيتي، قلدري سايبري، تجاوز به حريم خصوصي و ترويج نفرت را از جمله مصاديق ترويج خشونت در فضاي مجازي عنوان كرد و ادامه داد: به هرحال خشونت بخشي از فرآيند اعمال قدرت است. اين خشونت توسط صاحبان قدرت به نوع ديگري اعمال مي‌شود و در شهروندان عادي به گونه ديگري نمود پيدا مي‌كند. به عنوان مثال در جريان بهار عربي كاملا اين جريان اتفاق افتاده بود.

فرقاني يادآور شد: افراد تصور مي‌كنند كه با عضويت در شبكه‌هاي اجتماعي از تنهايي رها مي‌شوند و در نتيجه احساس قدرت و آرامش مي‌كنند. در اين ميان بايد به اين نكته توجه داشته باشيم كه ابراز خشم در فضاي مجازي داري دو رويكرد است؛ يك رويكرد باور به تخليه رواني است كه در همين زمينه برخي معتقدند اجازه بدهيد افراد در فضاي مجازي فرياد بكشند و اعتراض كنند تا تخليه و آرام شوند. اما جنبه ديگر بر اين باور است كه تخليه خشم در فضاي مجازي اثر رواني به دنبال دارد. به اين معني كه وقتي محتواي خشونت‌آميز را به اشتراك مي گذاريم در واقع يك سرايت رواني را به وجود آورده‌ايم.

اين استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به دلايل بروز خشم در جامعه، اظهار كرد: وقتي كه اخلاق در جامعه كمرنگ مي‌شود، حريم شخصي انسان‌ها ناديده گرفته مي‌شود يا مورد تجاوز قرار مي‌گيرد و ارزش‌هاي اجتماعي سقوط پيدا مي‌كند، خشونت به طور طبيعي از دل آن جامعه زاييده مي‌شود. وقتي براي هر امر جزئي و زندگي روزمره مردم، قواعد هنجاري يعني بايد و نبايد، وضع شده است، خود به خود تخطي از اين هنجارها زياد و خشم دروني در مردم ايجاد مي‌شود كه مي‌تواند به خشونت كلامي و رفتاري تبديل شود. در واقع بسترهاي سياسي و اجتماعي بسيار مهمتر از زمينه‌هاي روانشناختي، در بروز خشم هستند؛ چراكه در موضوع خشونت مي‌توان با عوامل فردي مواجه شد، اما زماني كه خشم در قامت يك مساله اجتماعي بروز مي‌كند، ديگر مواجهه با آن راحت نخواهد بود.

فرقاني احساس محروميت را از ديگر عوامل بروز خشم بر شمرد و ادامه داد: احساس محروميت از خودِ محروميت بدتر است. محروميت فقط در حوزه اقتصادي نيست، بلكه در حوزه‌هاي اجتماعي و فرهنگي نيز خودش را نشان مي‌دهد.‌ هر نوع احساس محروميت مي‌تواند خشونت را تشديد كند. همچنين احساس تبعيض و ديده و شنيده نشدن از ديگر عواملي است كه مي‌تواند منجر به تشديد خشونت شود. اينها موضوعاتي است كه گاه درباره جامعه ما نيز صدق مي‌كند. اينكه افراد احساس مي‌كنند در بحبوحه مشكلات رها شدند و دستشان به جايي بند نيست، در شكل‌گيري خشونت بسيار موثر است.

به گفته وي فقدان يا محدوديت آزادي بيان نيز از ديگر عوامل تشديدكننده خشونت است. اگر امكان بيان ديدگاه‌ها، علايق، نظرات و انتقادات در جامعه وجود نداشته باشد، طبيعتا فضاي مجازي بهترين پناهگاه براي مردم مي‌شود.

اين مدرس ارتباطات و روزنامه نگاري با بيان اينكه مديريت يك جامعه ناراضي بسيار سخت تر از يك جامعه راضي است، راه‌كارهايي براي جلوگيري از افزايش خشونت در فضاي مجازي را عنوان و اظهار كرد: مردم بايد خودشان پليس و مراقب خودشان باشند. اگر محتواي خشونت‌آميز در فضاي مجازي مي‌بينند بايد نسبت به آن واكنش استدلالي نشان بدهند. سواد رسانه‌اي از ديگر عواملي است كه مي‌تواند در كنترل خشونت فضاي مجازي بسيار موثر باشد. بسياري از ما مي‌دانيم كه برخي از مطالب منتشر شده در فضاي مجازي كاملا جعلي هستند و برخي هم به‌صورت هدفمند منتشر مي‌شوند.

فرقاني در بخش پاياني سخنانش اين نكته را يادآور شد كه امروز ما بيش از هميشه نيازمند انساني كردن فضاي رسانه‌اي به جاي رسانه كردن زندگي انساني هستيم.