شارا - شبكه اطلاع رساني روابط عمومي ايران : باز نشر/ شيوه نامه تهيه و انتشار بروشور
جمعه، 4 مهر 1399 - 12:40 کد خبر:1132
منظور از بروشور همان كاغذ مستطيلي شكل «تا» شده آكاردئوني و معمولاً مقوايي ضخيم و براق است كه در هر كيفي جا مي‌گيرد و اين ابزار نحيف در رده برنده‌ترين سلاح ارتباطي قرار دارد.


 

 

شبكه اطلاع رساني روابط‌عمومي ايران (شارا)-|| منظور از بروشور همان كاغذ مستطيلي شكل «تا» شده آكاردئوني و معمولاً مقوايي ضخيم و براق است كه در هر جيبي و در هر كيفي جا مي‌گيرد و شگفتا كه اين ابزار نحيف و لاغر و كم حجم در رده برنده‌ترين سلاح ارتباطي و اقناعي قرار دارد و باز شگفتا كه هنوز آن طور كه بايد در نظر ما قدر و قيمت والايش شناخته شده نيست و بسياري از ما ارتباط گرانِ ارتباط شناس! به كنه و عمق و گستره كارآيي‌هاي بي‌چون و چرايش واقف نيستيم.

در عصر و زمانه ما ابزارهاي اطلاع رساني بسيار فراوان، گوناگون و رنگارانگ است. انتخاب صحيح و استفاده مناسب از اين ابزارها خود شناخت و مهارت‌هاي خاصي را طلب مي‌كند و در اين راستا از كارشناسان و كارگزاران دفاتر روابط عمومي‌ها احاطه و اشراف لازم انتظار مي‌رود، به قدرت نفوذ و كارايي‌هاي بروشور اشاره شد اما گفتني است كه متاسفانه تاكنون به تبيين و توضيح و معرفي چندوچون و ويژگي‌هاي ساختاري و كاربردي اين وسيله تاثيرگذار ارتباطي پرداخته نشده و اقدامي پژوهشي و آموزشي در اين باره صورت نگرفته است،‌ در اين مجال و مقال تلاش مي‌شود تا به اين مهم اهتمام گردد.
 

بروشور در فرهنگ آكسفورد انتشارات لندن چنين معرفي شده است «واژه‌اي است فرانسوي و به معني كتابچه، جزوه و مجموعه‌اي كوچك حاوي اطلاعات درباره مكان يا هر چيز ديگر» و نيز در فرهنگ مشهور آريانپور چاپ امير كبير تهران اصل واژه بروشور كه فرانسوي است (BROSHOOR) و انگليسي آن (BROCHURE) ثبت شده است و به معني «جزوه،‌رساله، كتاب كوچك صحافي نشده كه گاهي جلد كاغذي دارد و حاوي موضوعات سياسي يا مذهبي است» معرفي شده است، اما جزئيات و توضيحات لازم و مرتبط با آن كه از اهميت فراواني برخوردار است بنا بر داده‌هاي پژوهشي و شواهد و تجارب عيني به شرحي است كه در پي مي‌آيد و پيش از آن يادآوري اين نكته ضروري است كه اهم وظايف يك واحد روابط عمومي يقيناً اطلاع رساني است، اگر خبري تنظيم مي‌گردد و براي مطبوعات ارسال مي‌شود، فيلمي از رويدادهاي سازمان تهيه مي‌گردد و جهت پخش آن به تلويزيون سپرده مي‌شود، گردهمايي و سميناري برپا مي‌گردد، پوستر و بولتني تهيه و آماده مي‌شود،‌ نشريه داخلي تدوين و منتشر مي‌گردد، نمايشگاهي تاسيس مي‌شود، اطلاعيه و بيانيه‌اي تنظيم و صادر مي‌گردد، از جمعي براي بازديد تاسيسات و عملكردها دعوت به عمل مي‌آيد و …

همه و همه رويكردي آگاهي بخش داشته و در راستاي انجام وظايف اطلاع رساني تدراك مي‌شود، بنابراين در سياست‌گذاري‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي روابط عمومي، همواره دغدغه‌ اطلاع رساني و چگونگي انتخاب و استفاده از اسباب و لوازم مناسب آن محسوس و مشهور مي‌باشد. بروشور در ميان ابزارها و راه‌كارهاي ارتباطي و اطلاع رساني ياد شده جايگاهي برجسته و شاخص دارد اگرچه مي‌بايد اهميت و آثار و تبعات مثبت و موثر آن بيشتر مورد مطالعه و تحقيق و ارزيابي قرار گرفته و از ظرفيت‌ها و كارآيي‌هاي آن آگاهانه و هوشيارانه استفاده شود، اينك موارد و جزئيات و دانستني‌هاي بروشور كه در بالا به آن اشاره شد ذيلاً توضيح داده مي‌شود.

1. كاركردها

عمده‌ترين كاركردهاي بروشور را مي‌توانيم در سه عنوان و گروه به شرح زير دسته بندي كنيم.

الف. اطلاع رساني
 

مفاسد و مندرجات يك بروشور عموماً به توضيح و تبيين اوضاع و احوال يك موسسه و ذكر آمار و اعداد عملكردها، پيشرفت‌ها، تلاش‌ها و تحولات گوناگون آن اختصاص دارد و اساساً فلسفه وجودي اين وسيله ارتباطي نيز انتشار اخبار و اطلاعات به منظور معرفي و شناساندن است، بيشترين كاركرد بروشور در همين زمينه يعني اطلاع رساني مي‌باشد، اطلاعات كلي شامل اهداف و وظايف و همچنين فهرست و ارقام فعاليت‌ها و حتي رئوس برنامه‌هاي آتي يك وزارتخانه را مي‌توان در يك بروشور ثبت و درج نمود كه البته تهيه و تنظيم چنين بروشوري كه اقشار نختلف مردم بتوانند با يك مرور و ملاحظه چند دقيقه‌اي يك .زارتخانه را بشناسند و لااقل شَما و نماي آن را در اذهان خود مجسم نمايند و به رئوس كلي و موارد مهمه‌اش آگاه شوند كاري خطير و ارزشمند است كه در آماده‌سازي آن مهارت‌ها و درايت‌هاي فراواني بايد لحاظ گردد و گروهي متخصص و آشنا به هنرهاي ذيربط مي‌بايد آن را به سامان و انجام برسانند.

 

 همچنين مي‌توان براي هر يك از سازمان‌ها و موسسات تابعه و وابسته به همان وزارتخانه يك بروشر اطلاع رساني جداگانه تدارك نمود و باز مي‌توان در صورت اقتضا براي هر يك از فعاليت‌هاي جزئي‌تر و ريزتر مرتبط با شعبات كوچك‌تر و گوناگون هر يك از سازمان‌هاي تابعه آن وزارتخانه نيز بر حسب مورد بروشوري را تهيه و منتشر كرد. في‌المثل يك بروشور معرفي كننده وزارت آموزش و پرورش است كه در آن تاريخچه، اهداف، وظايف، معاونت‌ها و سازمان‌هاي تابعه و وابسته، تعداد پرسنل اداراي، آموزشي، پرورشي و ارقام بودجه و مساحت ساختمان‌ها و چگونگي همياري مردم و تعداد دانش‌آوزان در سراسر كشور را بيان مي‌كند، بروشور ديگري وضعيت آموزش و پرورش استان تهران را نشان مي‌دهد كه تعداد دبستان‌ها، راهنمايي‌ها، دبيرستان‌ها، دبيران، آموزگاران، دانش‌آموزان، كارمندان، هزينه‌ها، پيشرفت‌ها و برنامه‌هاي آينده در آن مندرج است و ديگر بروشور، اطلاعاعت مربوط به آموزش و پرورش منطقه چهار تهران را از ابعاد و جهات مرتبط بازگو مي‌كند و بالاخره بروشوري از سابقه تاسيس، رشته‌هاي تحصيلي، تعداد دبيران و دانش‌آموزان و فارغ‌التحصيلان و امتيازات مختلف يك دبيرستان واقع در يكي از مناطق آموزش و پرورش استان تهران اختصاص دارد.

 

همچنين مي‌توانيم انبوهي از بروشورهايي را تصور كنيم كه مجموعه آن‌ها وزارت جهاد كشاورزي را به ما مي‌نماياند كه مشتمل خواهد بود از اطلاعات ريز و درشت مربوط به اوضاع و احوال زراعت، باغداري، دامداري، جنگل‌باني و مراتع در كشور و مسائل و حواشي و جوانب آن‌ها و بديهي است كه تعداد اين بروشورها يقيناً از هزاران افزون خواهد بود.

ب. تبليغي

بروشور مي‌تواند يك وسيله تبليغي نيز باشد، در اين صورت اطلاعات مندرج در آن الزاماً، كامل، صحيح . بي‌طرفانه نيست بلكه احتمالاً بخشي از نقاط مثبت و برجسته يك كالا، خدمت يا محل و تاسيساتي ذكر مي‌گردد و معمولاً با چاشنس شعارهاي كليشه‌اي و دعون به خريد يا بازديد و مراجعه و امثالهم همراه است، وجه غالب در اين بروشورها عكس‌هاي متعدد و پررنگ و لعاب مي‌باشد، تفاوت عمده بروشورهاي تبليغي با آگهي‌هاي تجاري كه در مطبوعات يا راديو و تلويزيون منعكس مي‌گردد، در حجم بيشتر مطالب و عكس‌ها است، بروشورها براي درج توضيحات و پيام‌ها و تصاوير معمولاً از ظرفيت بيشتري برخوردار هستند، يكي از مراكز توزيع بروشورهاي تبليغي، غرفه‌هاي نمايشگاه‌ها است.

 

در اين غرفه‌ها ضمن به نمايش گذاشتن كالاهاي مختلف، معمولاً بروشورهايي هم به بازديدكنندگان اهدا، مي‌شود. اين بروشورها برحسب مورد يا صرفاً تبليغي مي‌باشد و يا تلفيقي از اطلاع رساني مبتني بر اعلام مشخصات كالا همراه با انگيزه‌ سازي‌هاي ترغيبي و تبليغي است، همچنين از بروشور براي تبليغ و ترويج مباني و اصول ايدئولوژي‌هاي مذهبي، فلسفي و سياسي و جزئي و مسايل عمده اجتماعي استفاده مي‌شود.

ج. آموزشي

بروشور براي آموزش عمومي بسياري از فنون و علوم و مباحث مطروحه اجتماعي و سياسي وسيله‌اي مفيد، تاثيرگذار و نسبتاً سهل‌ و آسان است و البته دامنه و برد و ميزان تاثيرات آن به چگونگي اعمال حسن سليقه و مهارت‌هاي علمي و نگارشي و تمحيدات تزئيني در آن بستگي دارد، عليهذا اين ابزار خوب ارتباطي در بسياري از موارد هم مي‌تواند به تنهايي نقش آموزش كامل يك مهارت، فن و مبحث و مقوله‌اي را عهده‌دار شود و هم نقش آموزش تكميلي مباحثي را ايفا نمايد كه در مورد اخير بيشتر جنبه توضيحي، توصيه‌اي، تاكيدي و هشداري خواهد داشت.

از نظر كمي و رويكرد سازمان‌ها و بنگاه‌ها و موسسات حقيقي و حقوقي به اين راه‌كار آموزشي نيز وضعيت مناسبي حاكم است و همواره روند تعميم و ترويج بيشتري را طي مي‌كند از اين رو خوشبختانه نمونه‌هاي بروشور آموزشي در موضوعات گوناگون نسبتاً فراوان و در دسترس مي‌باشد، به عنوان مثال مي‌توانيم از بروشورهاي آموزش آمادگي در برابر حوادث غير مترقبه چون سيل، زلزله و آتش سوزي، آموزش تنظيم خانواده، جلوگيري از سرقت و حفاظت از خانه و خانواده، شناخت و مبارزه با بيماري‌هاي ايدز، سرطان، اعتياد، آموزش ورزش و پرورش اندام، مسواك و دندان سالم، نماز، روزه، تعمير اتومبيل، كوه و كوهنوردي، آداب معاشرت، آداب گفت‌وگو، ويتامين‌ها و امثالهم ياد كنيم.

2. محتويات

محتويات بروشور يعني آن چه كه با هم جمع مي‌شوند و نهايتاً يك بروشور را به وجود مي‌آورند و لذا براي تبيين اين مفهوم آن را در دو بخش، شكل و قالب و مندرجات مورد مطالعه و بررسي قرار مي‌دهيم.

الف - شكل و قالب

براي ساخت و ساز بروشور از انواع كاغذ كاهي، سفيد و يا رنگي استفاده مي‌شود، معمولاً كاغذهاي سفيد ضخيم و براق و گلاسه بيشتر مورد پسند و استقبال قرار مي‌گيرند، ابعاد بروشور مختلف و در اندازه‌هاي گوناگون است، اما رايج‌ترين نوع آن اندازه 22×12 مي‌باشد. ابعاد 24×16 نيز متداول است و نيز ابعاد كوچك‌تر و بزرگ‌تر، صفحات بروشور بر روي هم «تا» مي‌شود البته بعضاً و به ندرت از نوع كتابي كه به اصطلاح ورق مي‌خورد نيز تهيه مي‌كنند.

 

بروشور در اصل يك ورق است كه معمولاً تا 8 و اندكي كمتر و بيشتر صفحه «تا» شده تشكيل مي‌گردد، همه يا بعضي از صفحات آن برحسب مورد با چاپ عكس‌هاي مرتبط با موضوع تزئين مي‌شود اما در صفحه اول كه جلد محسوب مي‌گردد نوعاً از اشكال و تصاوير مناسب گرافيكي استفاده مي‌شود، بروشورها معمولاً رنگي هستند و علاوه بر تصاوير، زمينه جلد و نيز نمودارها و خطوط كادر بندي و جداولي كه احياناً در صفحات آن گنجانيده مي‌شود نيز الوان و رنگارنگ است، حتي خطوط نگارشي و مكتوب آن هم بعضاً با رنگ‌هاي مختلف چاپ مي‌شود. نام يا عنوان و آرم اشخاص حقيقي يا حقوقي منتشر كننده بروشور در گوشه‌اي از قسمت بالا يا پايين روي جلد درج مي‌گردد. همچنين جاي مناسبي كه معمولاً اواسط روي جلد است براي درج عنون و تيتر موضوع بروشور اختصاص مي‌يابد. پايين صفحه آخر براي درج تاريخ و نشاني و شماره‌هاي تماس و ارتباط درنظر گرفته مي‌شود.


ب - مندرجات

پيش‌تر گفته شد كه رويكرد عمده بروشور مبتني بر اطلاع رساني است و ساختار و شكل و قالب اين ابزار ارتباطي ماهيتاً بر تجميع و تنظيم اطلاعات گواهي مي‌دهد. حتي بروشوري كه براي تبليغ و آن هم تبليغ صرف و خالص از چيزي و موضوعي تهيه و تدارك مي‌شود بنا به سبك و سياق متداول معمولاً نمي‌تواند از نشانه‌هاي آماري و فهرست‌هاي اطلاعاتي مربوط به كلي خالي باشد، بنابراين مفاد و مندرجات يك بروشور اطلاع رساني يا آموزشي و بعضاً تبليغي را عمدتاً مجموعه‌اي از اطلاعات تشكيل مي‌دهد و بديهي است كه اطلاعات هم تنها به عدد و رقم محدود نمي‌شود بلكه با توضيحات و متون مختلف نيز تبيين مي‌گردد. عليهذا براي اين كه زحمات ما براي تهيه يك بروشور خوب و موثر و ماندگار ضايع نشود مقتضي است كه به شرايط و چگونگي مندرجات آن توجه نماييم.

ب 1- ايجاز

هنر بزرگ در تدارك بروشور رعايت ايجاز در مطالب آن است، ايجاز به معني كمي و كاستي و قصر و حذف و جدا كردن نيست بلكه بيان جامع همه آگاهي‌ها و دانستني‌هاي مهم يك موضوع در كمترين و مناسب‌ترين كلمات و اعداد و اشكال است. بنابراين اطلاعات موجز به آن دسته از اطلاعات مي‌گويند كه عاري از تكرار و حشو و زوائد باشد به عبارت ديگر در بروشور از ذكر مقدمه‌هاي مفصل، تعارفات و كليات و مطالب و ارقام كم اهميت و تكراري و امثالهم پرهيز مي‌شود و اساساً ساختار و شرايط آن مقتضاي مطول‌گويي و حاشيه پردازي نيست.

ب 2-مطبوع

مندرجات يك بروشور مي‌بايد در كليت خود ار حلاوت و بلاغت برخوردار باشد. بنابراين ضروري است كه از درج مطالب سخت، پيچيده، ناهماهنگ، مبهم،‌ تلخ، سبك و نازيبا كه موجبات كسالت روحي و خستگي خواننده را فراهم مي‌كند پرهيز شود و اين مهيا نمي‌گردد مگر اين كه در تنظيم و نگارش آن حوصله،‌ حسن سليقه و مهارت‌هاي تخصصي ملحوظ شود.

 

يك مجله، روزنامه و كتاب را مي‌توان با جميع نقاط ضعف و قوت آن به هر حال تحول نمود و به بخش‌هاي راضي كننده آن مراجعه كرد اما ملاحظه هرگونه كج سليقگي و ناپختگي در بروشوري كه به رايگان دريافت شده مي‌تواند از همان بدو امر به اصطلاح توي ذوق خواننده زده و اورا از ادامه مطالعه آن باز دارد، از جمله آن‌ها بعضي از بروشورهاي تبليغي است كه حاوي عبارات و مطالب سخيف، ناشيانه و به اصطلاح بچه گول زن است مانند يك بار امتحان كنيد مشتري دائمي ما خواهيد شد، تنها به ما اطمينان كنيد، ارزان‌ترين، زيباترين، بادوام‌ترين،‌ شيك‌ترين،‌باصرفه‌ترين و بالاخره ساير ترين‌ها! البته بديهي است كه منظور از مطبوع بودن بروشور جذابيت و تركيب مناسب و جملات توام با متانت و صداقت مفاهيم آن است.

ب 3-مصور

عكي و تصوير از نوع مستند يا گرافيكي را مي‌توانيم تقريباص از اجزاء جدايي ناپذير بروشور بدانيم، تصوير هم مانند متن خود گوياي مطلب و پيام است. ارتباطات تصويري گاه از انواع ديگر همچون ارتباطات كلامي يا نوشتاري عميق‌تر و غني‌تر است. تصاوير در بروشورها مكمل و متمم متن و نوشتار بوده و به تاثيرگذاري آن در اذهان مخاطبين عدد مي‌رسانند. بنابراين تعداد و نوع تصاويري كهبراي چاپ بروشور در نظر گرفته مي‌شوند مسئله مهم و قابل تامل است، مقصود از مصور بودن بروشور اين نيست كه به هر حال و باري به هر جهت مجموعه‌اي از تصاوير تزئيني و تشريفاتي و پرزرق و برق را تهيه كرده و به دست بدهيم. تصاوير بايد گوياي موضوعيت و محدوديت بروشور بوده و چون شاهدي صادق مدعاي مطروحه را شفاف و واضح نمايد.

 

در بعضي از بروشورهاي منتشرشده مشاهده مي‌كنيم كه يك يا چند عكس از مراسم كلنگ زني يا قطع نوار مربوط به شروع ساختمان يا افتتاح شعبه و موسسه‌اي به چاپ رسيده است كه هدف از آن معمولاً ارضاي هوس‌هاي شهرت‌طلبانه آقاي رئيس و مدير بوده است وگرنه اين‌ها به هيچ‌وجه به افزايش آگاهي‌هاي مخاطبين كمكي نكرده و موجبات اقناع و رضايت آن‌ها را فراهم نمي‌سازد. عليهذا توصيه و تاكيد مي‌گردد كه در انتخاب تصاوير به ماهيت و كاركردهاي موضوع بروشور توجه نموده و با كارشناسان صاحب‌نظر و مجرب مشورت شود.

3. ويژگي‌هاي ساختاري

با توجه به تبيين و توضيح بروشور و مؤلفه‌هاي آن به شرحي كه ارائه شد، اينك ما با يك ابزار ارتباطي دلپذير روبرو هستيم كه از كارايي‌هاي آن واقف مي‌باشيم و حال مي‌توانيم در جمع‌بندي موضوع ظرفيت‌ها و ويژگي‌هاي ساختاري آن را يادآوري كنيم. بروشور في‌الواقع يك رسانه است كه ضمن دربرداشتن محاسن و نكات مثبت ساير وسايل ارتباط جمعي ار معايب و نكات منفي آن‌ها مبرا است. خوش دست و خوش چهره است، آگاهي بخش است و حتي مي‌تواند چون آيينه جيبي چهره واقعي و توانايي‌ها و كاركردهاي پيچيده و گوناگون يك سازمان را به سهولت باز نماياند، اين خواسته و تمايل انسان‌ها را به آشنا شدن و شناختن موضوع در حداقل زمان برآورده مي‌سازد، در آموزش سهل و روان نقش به سزايي را ايفا مي‌كند، تمايل و رغبت براي دور انداختن آن بسيار اندك است و عمدتاً ماندگار و آرشيو شدني است.

 

براي نگاه‌داري جاي زيادي را اشغال نمي‌كند، به آساني قابل حمل است و به راحتي در جيب و كيف قرار مي‌گيرد، اهداء آن به ديگران منطقي و طبيعي است،‌ در تهيه و تنظيم آن گرچه مهارت‌ها و سلايق و ابزارهاي گوناگوني را طلب مي‌كند اما در مقايسه با ديگر وسايل ارتباطي نسبتاً از هزينه‌هاي كمتري استفاده مي‌شود و بالاخره ميزان تاثيرگذاري و مقبوليت آن بالا و گسترده است، بنابراين ضروري است كه همواره ارزش‌هاي ارزنده آن را مدنظر داشته باشيم و از آن براي برقراري ارتباطات سالم و آگاهي بخش به نحو مناسب و شايسته استفاده كنيم.

تمرين

1. يك بروشور دو صفحه‌اي تبليغي تهيه كنيد.
2. بروشور كتابچه‌اي 10 صفحه‌اي آموزشي درباره «آلودگي هوا» تهيه كنيد.
3. بروشور 6 صفحه‌اي اطلاع رساني موضوع معرفي «يك شهر» را تهيه كنيد.
4. شناسنامه بروشور در كجا قرار دارد و حاوي چه مواردي است؟ يك نمونه كامل بنويسيد.
5. چند قطعه عكس مناسب براي تهيه و تدارك بروشور «ايران شناسي» انتخاب و ارائه نماييد.
6. براي تهيه و انتشار بروشور معرفي «هنر موسيقي در ايران» جلد مناسب طراحي نماييد.
7. جدول يا جداول و فهرست ارقامي كه براي تهيه بروشور معرفي «فرش ايران» لازم است تهيه نماييد.